1. Tổng quan về vận đơn đường biển

Khái niệm

Khái niệm vận đơn đường biển được nhiều tài liệu mô tả như sau: “Vận đơn đường biển (Ocean Bill of Lading – thường được viết tắt là B/L) là chứng từ chuyên chở hàng hóa bằng đường biển do người có chức năng ký phát cho người gửi hàng sau khi hàng hóa đã được bốc lên tàu hoặc được nhận để chở”.

Hiện nay, khoảng 90% lượng hàng hóa giao dịch thương mại quốc tế sử dụng phương thức vận tải đường biển, chính vì vậy B/L cũng chiếm một tỷ trọng rất lớn trong tổng số chứng từ vận tải đang được sử dụng.

B/L có 3 chức năng cơ bản:

– B/L là một biên lai của người chuyên chở xác nhận là họ đã nhận hàng để chở.

– B/L là một bằng chứng về những điều khoản của một hợp đồng vận tải đường biển.

– Chức năng quan trọng nhất: B/L là một chứng từ sở hữu hàng hóa, quy định hàng hóa sẽ giao cho ai ở cảng đích, do đó cho phép người mua bán hàng hóa bằng cách chuyển nhượng B/L.

Công dụng của B/L:Từ các chức năng kể trên, B/L có thể được dùng để:

– Làm căn cứ khai hải quan, làm thủ tục xuất nhập khẩu hàng hóa;

– Làm tài liệu về hàng hóa kèm theo trong bộ chứng từ thương mại người bán gửi cho người mua hoặc ngân hàng để nhận tiền thanh toán;

– Làm chứng từ để mua bán, cầm cố và chuyển nhượng hàng hóa;

– Làm căn cứ xác định số lượng hàng đã được người bán gửi cho người mua, dựa vào đó người ta ghi sổ, thông kê, theo dõi việc thực hiện hợp đồng.

 

  1. Những vướng mắc thường gặp khi kiểm tra vận đơn đường biển

2.1. Ngày giao hàng trên B/L

Tầm quan trọng của ngày giao hàng: Ngày giao hàng là căn cứ để các bên tham gia thương mại và thanh toán quốc tế khẳng định người bán đã thực hiện đúng thời hạn giao hàng.

 

Căn cứ để xác định ngày giao hàng: Ngày giao hàng được căn cứ vào chứng từ vận tải. Tuy nhiên, trên B/L, có thể có thông tin về ngày tháng trong mục ghi chú On Board. Ðiều này thường dẫn đến băn là ngày nào sẽ được coi là ngày giao hàng.

Kết luận về ngày giao hàng:

– Trường hợp B/L có ghi chú On Board:Ngày của ghi chú On Board – OBN (On Board Notation) sẽ được coi là ngày giao hàng cho dù ngày On Board trước hoặc sau ngày phát hành B/L. Nếu trên 1 B/L có nhiều hơn một ghi chú On Board, ngày On Board sớm hơn sẽ được coi là ngày giao hàng. Nếu bộ chứng từ được xuất trình nhiều hơn một bộ B/L thì ngày On Board muộn hơn sẽ được coi là ngày giao hàng.

– Trường hợp B/L không ghi chú On Board: Ở phần sau, chúng ta cùng bàn luận tới vấn đề B/L có cần thiết có OBN hay không và bao gồm những thông tin gì trong phần OBN. Ở đây, chúng ta chỉ xem xét đối với trường hợp B/L không ghi chú On Board là được phép. Ðối với trường hợp này, ngày phát hành sẽ được coi là ngày giao hàng.

2.2. Ghi chú On Board trên B/L (OBN)

2.2.1. Tổng quan về ghi chú On Board trên B/L

Ghi chú On Board

On Board Notation (OBN) là việc xác nhận rằng hàng hóa đã được xếp lên tàu. Việc hàng hóa đã được xếp lên tàu không chỉ liên quan đến quyền lợi của người mua, người bán mà còn là cơ sở trong việc kiểm tra chứng từ bảo hiểm, vì vậy được tất cả các bên tham gia thương mại và thanh toán quốc tế đặc biệt quan tâm.

Khi nào cần có OBN?

OBN cần có khi những nội dung của B/L không chỉ ra một cách rõ ràng rằng hàng hóa đã được xếp lên con tàu được xuất phát tại cảng đi đúng như quy định của L/C.

Những nội dung nào cần phải có trong OBN?

Tùy thuộc vào nội dung và loại B/L sử dụng để quyết định những nội dung cần phải có trong OBN. Việc ghi chú OBN là nhằm xác định hàng hóa đó đã được xếp lên con tàu, tại cảng đi được quy định trong hợp đồng thương mại cũng như trong L/C. Việc có những nội dung nào trên OBN tùy thuộc vào những yếu tố sau đây:

(1) Ðó là B/L đã xếp hàng lên tàu hay B/L nhận hàng để chở?

 

(2) Nội dung ở trong mục cảng đi trên B/L có phù hợp với cảng đi quy định trong L/C hay không?

(3) Trên B/L có chặng trước hay không?

Mục đích của OBN là để xác định hàng hóa đã được xếp lên tàu tại cảng được quy định trong L/C, vì vậy bản thân từng B/L đã cho thấy sự cần thiết của OBN là khác nhau.

 

2.2.2. Những vướng mắc khi kiểm tra OBN

Các bên tham gia thanh toán thường đặt ra hàng loạt các câu hỏi trong quá trình kiểm tra OBN. Ðó là:

(1) Có chấp nhận B/L không ghi chú On Board hay không?

(2) OBN chỉ ghi ngày tháng có hợp lệ hay không?

(3) OBN có ngày tháng, tên tàu đã đủ điều kiện thanh toán hay chưa?

(4) Mọi OBN có phải chỉ ra ngày tháng, tên tàu, tên cảng đi, cảng đến?

Liên quan đến vấn đề này, dựa trên hàng loạt các tài liệu đã có của ICC, chúng tôi xin tổng hợp và phân loại như sau:

B/L không cần chỉ ra OBN:

Các bên tham gia thanh toán sẽ chấp nhận B/L không có OBN nếu đồng thời thỏa mãn các điều kiện sau đây:

– Nếu B/L là loại đã xếp hàng lên tàu.

– Cảng bốc hàng phù hợp với quy định của L/C.

– Trên B/L không có chặng trước cho dù có nơi nhận hàng để chở khác với cảng bốc hàng.

B/L cần có OBN thể hiện ngày tháng:

Ðối với B/L nhận hàng để chở và không có chặng trước.

Ví dụ trên, nếu người thụ hưởng xuất trình vận đơn nhận hàng để chở – Receipt for shipment B/L thì cần có OBN, tuy nhiên chỉ cần chỉ ra ngày tháng OBN là phù hợp.

 

B/L cần có OBN thể hiện ngày tháng và tên con tàu thực tế:

Nếu B/L có ghi “con tàu dự định” hoặc quy định tương tự liên quan đến tên con tàu, thì việc ghi chú hàng đã xếp lên tàu, ghi rõ ngày giao hàng và tên con tàu là cần thiết.

Ví dụ: B/L thể hiện Intended vessel: Vsico Pioneer

=> Ngay cả khi hàng hóa thực tế được giao trên tàu VSICO PIONEER, B/L cần phải có OBN thể hiện:

Vessel: VSICO PIONEER

Date: …..

B/L cần có OBN thể hiện ngày tháng, tên tàu và cảng đi:

Thứ nhất, nếu trên B/L thể hiện có chặng trước, cho dù đó là shipped on board B/L hay Receipt for shipment B/L.

Thứ hai, OBN cần đầy đủ các thông tin về tên tàu, cảng đi và ngày tháng đối với B/L thể hiện tên cảng đi ở mục “Place of receipt” thay vì “Port of Loading”.

Thứ ba, OBN cần đầy đủ các thông tin về tên tàu, cảng đi và ngày tháng đối với B/L thể hiện cảng xếp hàng là dự định hoặc quy định tương tự liên quan.

2.3. Cảng đi, cảng đến

Cảng đi và cảng đến trên B/L đòi hỏi phải phù hợp với quy định. Tuy nhiên, do nhiều hãng chuyên chở muốn phản ánh đầy đủ các thông tin trên bề mặt B/L từ nơi nhận hàng để chở cho đến nơi chuyển tải, cảng dỡ nhưng phần lớn trên B/L không có mục in sẵn chuyển tải, vì vậy, người phát hành B/L không đủ các mục in sẵn để điền thông tin vào ô thích hợp, dẫn đến tình trạng điền thông tin vào B/L không đúng vị trí. Những trường hợp thường gặp, đó là: tên cảng dỡ được điền vào Destination hoặc tên cảng bốc hàng được điền vào mục Place of receipt hoặc tên cảng chuyển tải được điền vào mục Port of unloading…

2.4. Người chuyên chở

Người chuyên chở cần được thể hiện rõ trên B/L. Một vấn đề đặt ra đối với việc phát hành B/L là người chuyên chở, người ký phát B/L và letter head của B/L có thể khác nhau. Vì vậy, cần thể hiện rõ tên của người chuyên chở trên bề mặt B/L.

Tên của người chuyên chở có thể thể hiện theo những cách chính sau đây:

Thứ nhất, người ký phát chỉ rõ là đại lý cho người chuyên chở.

Thứ hai, người ký phát B/L chỉ rõ là đại lý của người chuyên chở mà tên của người chuyên chở được xác định rõ trong B/L

  1. Nguyễn Thị Hồng Hải và Đoàn Ngọc Thắng