Để dòng chảy thương mại trở lại mức trước xung đột, eo biển Hormuz phải được mở cửa hoàn toàn mà không có các điều kiện do Iran áp đặt đối với việc tự do di chuyển của tàu thuyền. Điều này khó có thể xảy ra trong bối cảnh hiện tại. Nếu Iran duy trì quyền kiểm soát hoạt động, lưu lượng vận tải quá cảnh có thể tăng lên so với mức hiện tại nhưng sẽ không đạt được mức bình thường hóa hoàn toàn.
Nhận định Thị trường & Giao dịch
Việc mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz đòi hỏi quyền tiếp cận vô điều kiện. Tình hình hiện tại không ủng hộ kết quả này..
Trong kịch bản Iran duy trì kiểm soát lâu dài, lượng hàng hóa vận chuyển quá cảnh có thể tăng lên 40-50% công suất xuất khẩu, nhưng việc trở lại trạng thái bình thường hoàn toàn là không thể đạt được.
Trong khi thị trường dầu thô có thể thích nghi ở một mức độ nhất định, nhiều lĩnh vực khác sẽ tiếp tục đối mặt với áp lực thiếu hụt nguồn cung và rủi ro lạm phát giá kéo dài Đối với dầu thô, điều này có thể chấp nhận được nhưng các thị trường khác phải đối mặt với áp lực nguồn cung dai dẳng và lạm phát giá cả..
Các kịch bản mở cửa trở lạ trước đây của chúng tôi dựa trên giả định rằng Iran sẽ trở nên kém hiệu quả về mặt hoạt động, hoặc sẽ chủ động lùi bước để bảo toàn sức mạnh quân sự cũng như các quan hệ thương mại, qua đó tạo điều kiện cho quá trình bình thường hóa từng bước diễn ra. Tuy nhiên, sau hơn hai tháng xung đột, giả định này đang dần suy yếu.
Ngày càng có nhiều dấu hiệu cho thấy Iran có thể muốn duy trì quyền kiểm soát chiến lược đối với eo biển càng lâu càng tốt. Đồng thời, Mỹ cũng có thể chấp nhận kết cục này. Việc Iran giảm các cuộc tấn công và Mỹ nới lỏng áp lực hải quân sẽ giúp lưu lượng vận tải gia tăng, qua đó hạ nhiệt giá dầu thô và giảm sức ép chính trị đối với chính quyền Mỹ..
Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, Nhà Trắng vẫn duy trì lệnh phong tỏa hải quân và chưa đưa ra bất kỳ thời hạn dỡ bỏ nào.
Kịch bản cơ sở của chúng tôi (Giảm leo thang) giả định các cuộc tấn công sẽ chấm dứt vào tháng 4, cho phép phục hồi dần dần các luồng hàng hóa vào tháng 7. Mặc dù chưa hoàn toàn được hiện thực hóa, cường độ xung đột đã giảm đáng kể. Hoạt động tấn công của Iran đã giảm, và sự can thiệp quân sự rộng hơn từ phía Mỹ và Israel cũng đã giảm bớt.
Mặc dù vậy, dữ liệu về vận chuyển hàng hóa bằng tàu biển cho thấy phản ứng chỉ ở mức hạn chế. Lượng hàng hóa vận chuyển tăng từ khoảng 5% so với trước khi có xung đột với Iran vào tháng 3 lên khoảng 10% sau thỏa thuận ngừng bắn ban đầu. Tuy nhiên, tiến trình này đã chững lại. Các vụ tấn công bằng tàu chiến và bắt giữ tàu thuyền trong hai tuần qua đã củng cố thêm sự thận trọng của thị trường..
Vẫn còn một sự mất kết nối rõ ràng giữa việc giảm hoạt động quân sự và sự phục hồi đáng kể trong dòng chảy vận tải thương mại. Cuối cùng, một thỏa thuận hòa bình rộng hơn giữa Mỹ và Iran sẽ là cần thiết để kịch bản giảm leo thang của chúng tôi xảy ra. Giảm leo thang vẫn là kịch bản lạc quan nhất của chúng tôi và được phản ánh trong các cân đối thị trường .
Về mặt hoạt động, eo biển Hormuz hiện vẫn nằm dưới sự kiểm soát chặt chẽ của Iran. Điều này phù hợp với Giai đoạn 1 trong lộ trình mở cửa trở lại, được xác định là trạng thái “Hạn chế/Kiểm soát”. Theo cơ chế này, việc tiếp cận là có điều kiện, hoạt động hàng hải bị hạn chế và phí bảo hiểm vẫn ở mức cao.
Kịch bản Iran nắm quyền kiểm soát
Nếu trạng thái hiện tại tiếp tục kéo dài, hoặc Hoa Kỳ rút lui mà không đạt được bất kỳ thỏa thuận nào với Iran, quá trình phục hồi vận tải biển sẽ chỉ tiến triển ở mức hạn chế và khó có thể vượt ra ngoài trạng thái “Hạn chế/Kiểm soát”. Trong bối cảnh đó, lưu lượng tàu thuyền có thể tăng dần khi các chủ tàu bắt đầu thích nghi với cơ chế vận hành dưới sự kiểm soát của Iran, tuy nhiên khả năng bình thường hóa hoàn toàn gần như không khả thi Nếu hiện trạng hiện nay tiếp diễn, hoặc Mỹ đơn giản rút lui mà không đạt được thỏa thuận với Iran, thì tiến triển vượt ra ngoài giai đoạn “Hạn chế/Kiểm soát” sẽ chỉ ở mức rất hạn chế. Trong kịch bản này, lưu lượng tàu qua lại có thể tăng lên khi các chủ tàu dần cảm thấy quen thuộc hơn với khái niệm giao dịch với Iran, nhưng việc việc bình thường hóa hoàn toàn là không thể đạt được.
Việc mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz khó có thể đồng thời tồn tại với mô hình kiểm soát đơn phương từ phía Iran, khi các rào cản về pháp lý và vận hành hậu cần vẫn tiếp tục hạn chế năng lực lưu thông của dòng chảy thương mại toàn cầu Việc mở hoàn toàn eo biển là không tương thích với sự kiểm soát đơn phương của Iran, với những rào cản về hậu cần và pháp lý cản trở việc lưu thông tối đa.
Các rào cản này bao gồm:
- Quy trình phê duyệt giấy phép quá cảnh: Gây ra tình trạng chậm trễ và không chắc chắn.
- Tuyến hàng hải bắt buộc qua lãnh hải Iran: Làm gia tăng bảo hiểm và các vấn đề về tuân thủ.
- Các khoản phí tiềm năng phải trả cho IRGC (Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran), một thực thể nằm trong danh sách trừng phạt của Hoa Kỳ.
- Điều tiết giao thông phức tạp hơn: So với sơ đồ phân luồng giao thông (TSS) đã được thiết lập bởi IMO.
Những rào cản này đang tạo ra một “ mức trần cứng” đối với lưu lượng quá cảnh. Dù dòng chảy thương mại có thể phục hồi từng bước, khả năng khai thác công suất vận tải vẫn sẽ bị hạn chế về mặt cấu trúc.
Chúng tôi ước tính rằng lượng hàng hóa vận chuyển quá cảnh có thể đạt khoảng 40-50% công suất xuất khẩu vùng Vịnh Trung Đông trong kịch bản này. Vượt quá mức này, ma sát hoạt động và rủi ro thương mại sẽ hạn chế những lợi ích tiếp theo
Thị trường dầu thô có thể phần nào hấp thụ sự gián đoạn nhờ các tuyến đường xuất khẩu thay thế như Yanbu. Tuy nhiên, các mặt hàng khác thiếu tính linh hoạt này. Do đó, việc mở cửa trở lại một phần là đủ để ổn định cân bằng dầu thô nhưng sẽ duy trì áp lực lạm phát trên thị trường các sản phẩm lọc dầu, khí hóa lỏng (LNG) và hàng rời.
Kịch bản cuối cùng, Xung đột kéo dài, giả định sự trở lại của một cuộc “chiến tranh nóng” thực sự, trong đó Mỹ tái tấn công các mục tiêu của Iran để giành quyền kiểm soát eo biển. Theo kịch bản này, xuất khẩu từ vùng Vịnh Trung Đông sẽ bị đình trệ trong phần lớn thời gian của năm. Không chỉ eo biển bị đóng cửa, mà cơ sở hạ tầng sản xuất thượng nguồn cũng sẽ chịu thiệt hại nặng nề từ các cuộc phản công của Iran. .
Vì lý do này, kịch bản Iran kiểm soát có thể hấp dẫn thị trường hơn trong ngắn hạn. Cần nỗ lực hết sức để hạn chế thời gian xung đột, nhưng sẽ là một sai lầm nếu cho rằng việc Iran kiểm soát là lựa chọn ít tồi tệ nhất.
Dương Linh
Nguồn: Kpler
