Ảnh: Máy bay trực thăng AH-64 Apache bay trên eo biển Hormuz, ngày 17 tháng 4 năm 2026, với nhiều tàu thương mại có thể nhìn thấy bên dưới, khi các phi hành đoàn của Quân đội Hoa Kỳ duy trì sự hiện diện trên không liên tục để hỗ trợ tự do hàng hải và giám sát giao thông hàng hải trong tuyến đường thủy chiến lược này
Việc Iran được báo cáo đã bắt giữ hai tàu thương mại tại eo biển Hormuz vào thứ Tư có thể đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong cuộc khủng hoảng đang bao trùm một trong những điểm nghẽn hàng hải quan trọng nhất thế giới, báo hiệu sự chuyển dịch từ kiểm soát ngầm đối với giao thông thương mại sang việc thực thi công khai.
Sự leo thang này diễn ra chưa đầy một ngày sau khi Tổng thống Donald Trump gia hạn lệnh ngừng bắn có điều kiện với Iran trong khi vẫn duy trì lệnh phong tỏa hải quân của Hoa Kỳ, nhấn mạnh tốc độ va chạm nhanh chóng của các chiến dịch gây áp lực đối địch giữa Washington và Tehran trên biển.
Theo Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO), hai cuộc tấn công riêng biệt nhằm vào các tàu thương mại ở trong và xung quanh eo biển đã được báo cáo trong vòng vài giờ.
Trong một vụ việc, thuyền trưởng trên một tàu chở hàng đang rời bến cách Iran khoảng 8 hải lý về phía Tây báo cáo rằng tàu bị tấn công bằng súng và bị buộc phải dừng lại trên biển. Thủy thủ đoàn được báo cáo là an toàn, chưa có thiệt hại nào được ghi nhận ban đầu.
Trong vụ việc thứ hai và nghiêm trọng hơn, một tàu container đang di chuyển cách Oman khoảng 15 hải lý về phía Đông Bắc báo cáo đã bị một pháo hạm của IRGC tiếp cận và nổ súng mà không có cảnh báo qua radio, gây hư hại nặng cho buồng lái. Toàn bộ thủy thủ đoàn được báo cáo là an toàn.
Hãng thông tấn bán chính thức Tasnim của Iran sau đó đưa tin Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo đã bắt giữ hai tàu — tàu MSC Francesca treo cờ Panama và tàu Epaminondas treo cờ Liberia — với cáo buộc rằng tàu hoạt động mà không có giấy phép cần thiết và can thiệp vào hệ thống định vị. IRGC được cho là đã cảnh báo rằng bất kỳ sự phá vỡ nào đối với trật tự và an ninh tại eo biển sẽ bị coi là vi phạm giới hạn không được chấp nhận (red line - lằn ranh đỏ).
Nếu được xác nhận, các vụ bắt giữ này sẽ đánh dấu lần đầu tiên Iran thực hiện hành động này kể từ khi cuộc xung đột bắt đầu.
Một con tàu thứ ba được báo cáo là cũng bị tấn công bằng súng nhưng đã tiếp tục hành trình.
Các sự cố này có thể đánh dấu sự siết chặt đáng kể trong quyền kiểm soát ngày càng rõ rệt của Iran đối với việc quá cảnh qua Hormuz, nơi các hoạt động thương mại trong những tuần gần đây đã diễn ra theo cái mà nhiều người trong ngành vận tải biển mô tả là một chế độ cấp phép trên thực tế, bao gồm kiểm soát lộ trình, yêu cầu phối hợp và phê duyệt quá cảnh qua các hành lang do Tehran chỉ định.
Các vụ bắt giữ được báo cáo vào thứ Tư cho thấy hệ thống này có thể đang chuyển từ kiểm soát có quản lý sang thực thi trực tiếp — một bước ngoặt có khả năng gây hậu quả nghiêm trọng đối với vận tải biển thương mại.
Động thái này cũng diễn ra khi áp lực hàng hải của Hoa Kỳ gia tăng, củng cố thêm tình trạng phong tỏa hai chiều ngày càng trầm trọng. Ít nhất hai vụ chặn bắt của Hoa Kỳ hiện đã được xác nhận kể từ khi xung đột bắt đầu, bao gồm vụ bắt giữ một tàu chở hàng treo cờ Iran vào Chủ nhật được cho là đang hướng đến Bandar Abbas và vụ lên tàu kiểm tra tàu chở dầu bị trừng phạt Tifani ở Vịnh Bengal vào thứ Ba. Cùng với báo cáo về hàng chục vụ chuyển hướng và thách thức liên quan đến các tàu có liên hệ với Iran, những hành động này nhấn mạnh rằng vận tải biển thương mại đang phải đối phó với áp lực từ cả Washington và Tehran.
Trong nhiều tuần, khoảng cách giữa các tuyên bố chính trị rằng Hormuz “mở cửa” và thực tế hoạt động trên biển ngày càng nới rộng. Lưu lượng giao thông hạn chế, việc đi lại có chọn lọc, các vụ chặn bắt chồng chéo của Hoa Kỳ và sự giám sát của Iran đã biến tuyến đường thủy này thành một hành lang tranh chấp thay vì một tuyến đường biển thương mại bình thường.
Đồng thời, dữ liệu mới nhất cho thấy cả phạm vi — và giới hạn — của việc thực thi quy định đang trở nên rõ ràng hơn. TankerTrackers cho biết sáu tàu chở dầu đã bị lực lượng hải quân hoặc Tuần duyên Hoa Kỳ chặn bắt, chuyển hướng hoặc khám xét liên quan đến việc thực thi lệnh trừng phạt, trong khi tờ Financial Times, dẫn nguồn từ Vortexa, đưa tin ít nhất 34 tàu chở dầu có liên kết với Iran đã vượt qua lệnh phong tỏa của Hoa Kỳ kể từ khi nó bắt đầu.
Trong một diễn biến leo thang mới, truyền thông Iran có liên hệ với IRGC đã cảnh báo về điểm yếu chiến lược của bảy tuyến cáp internet ngầm chính băng qua eo biển Hormuz, mô tả chúng là những điểm gây áp lực bên cạnh các cảng, tuyến hàng hải và cơ sở hạ tầng năng lượng.
Bất kỳ mối đe dọa thực tế nào đối với các tuyến cáp đó sẽ đẩy cuộc đối đầu thành một cuộc khủng hoảng đa lĩnh vực rộng lớn hơn, mở rộng rủi ro vượt ra ngoài thương mại hàng hải sang các cơ sở hạ tầng thông tin liên lạc và tài chính trọng yếu khắp vùng Vịnh.
Đối với thị trường vận tải biển, câu hỏi trước mắt là liệu các sự kiện hôm thứ Tư chỉ là một sự leo thang đơn lẻ, hay báo hiệu sự xuất hiện của một lập trường thực thi chính thức hơn của Iran bên trong Hormuz. Nếu là vế sau, cuộc khủng hoảng có thể đang bước vào một giai đoạn mới.
Hồng Phúc
Nguồn: gcaptain
