Một động thái pháp lý từ tập đoàn của tỷ phú Lý Gia Thành đã biến thương vụ mua bán điểm nghẽn hàng hải quan trọng của Washington thành một cuộc đối đầu kéo dài và mang đến cho Bắc Kinh một cơ hội bất ngờ.
Thương vụ chuyển nhượng danh mục đầu tư cảng biển toàn cầu của CK Hutchison, trị giá 23 tỷ đô la Mỹ, cho liên minh do BlackRock và Mediterranean Shipping Company (MSC) dẫn đầu, sẽ mang lại cho Washington một chiến lợi phẩm chiến lược mà không cần sử dụng ngân sách công. Vị trí địa lý gần gũi của Trung Quốc với điểm nghẽn hàng hải quan trọng nhất ở Tây Bán cầu sẽ bị xóa bỏ.
Hôm thứ Năm, khi CK Hutchison báo cáo lợi nhuận cơ bản năm 2025 tăng 7%, Giám đốc tài chính CK Hutchison, ông Frank Sixt, cho biết tập đoàn vẫn đang tiếp tục đàm phán với các đối tác mua ban đầu, đồng thời mở rộng thảo luận với một “nhà đầu tư chiến lược và tài chính lớn đến từ Trung Quốc”.
Theo các nguồn tin, nhà đầu tư này là COSCO – tập đoàn vận tải biển khổng lồ thuộc sở hữu nhà nước Trung Quốc. Thỏa thuận được thiết kế để phi Trung Hoa hóa các khu vực ven kênh đào giờ đây có nguy cơ đưa một bên liên quan thân cận với nhà nước Trung Quốc vào cuộc thông qua cửa sau của chính họ
Những rắc rối không dừng lại ở đó. Tòa án Tối cao Panama vào cuối năm 2025 đã ra phán quyết hủy bỏ các nhượng quyền khai thác hai cảng Balboa và Cristóbal với lý do hiến pháp, tước bỏ các hợp đồng của công ty con Panama Ports Company thuộc tập đoàn CK Hutchison, những hợp đồng này dự kiến sẽ hết hạn vào năm 2046.
Sau phán quyết của Tòa án Tối cao, Panama đã mở đường để APM Terminals tiếp quản hoạt động vận hành tạm thời tại các cảng. Phản ứng của CK Hutchison không phải là một sự rút lui có kế hoạch. Đó là một sự leo thang
Tập đoàn này đã kích hoạt cơ chế trọng tài theo hiệp ước và đã tiến hành một thách thức pháp lý kéo dài mà chính họ mô tả là “xung đột pháp lý có ý nghĩa với Nhà nước Panama”.
Cụm từ được chôn vùi trong hồ sơ doanh nghiệp, lại hàm chứa mức độ căng thẳng lớn hơn nhiều so với cách diễn đạt bề ngoài.
Việc lựa chọn trọng tài quốc tế thay vì chấp nhận một thỏa thuận rút lui kèm bồi thường cho thấy CK Hutchison không chỉ bảo vệ lợi ích cổ đông, mà còn sử dụng quy trình pháp lý như một công cụ chiến lược. Logic rất đơn giản: một vụ kiện thành công tại ICSID chống lại Panama không chỉ mang lại khoản bồi thường hàng tỷ đô la mà còn chứng minh trước tòa án quốc tế rằng việc hủy bỏ nhượng quyền là hành vi trưng thu tài sản có động cơ chính trị.
Hậu quả đối với khả năng thu hút vốn đầu tư cơ sở hạ tầng trong tương lai của Panama sẽ rất nghiêm trọng. Nói cách khác, Hutchison đang gây ra tổn thất và làm điều đó một cách kiên nhẫn.
Washington đang nắm giữ một kết quả chính sách đã bị rạn nứt ở mọi khía cạnh.
Chính quyền đã mô tả giao dịch ban đầu như một sự điều chỉnh đối với sự bành trướng chiến lược của Trung Quốc tại một điểm nghẽn hàng hải toàn cầu. Thay vào đó, nó đã tạo ra thế độc quyền tạm thời cho Maersk đối với cả hai nhà ga kênh đào làm dấy lên những lo ngại riêng biệt giữa các hãng vận tải biển về việc tiếp cận không phân biệt đối xử trong khi việc chuyển giao quyền sở hữu thực tế vẫn bị đóng băng trong quá trình kiện tụng
Yếu tố COSCO hiện đã tái xuất hiện chính yếu tố mà thỏa thuận này nhằm mục đích loại bỏ. Chính quyền Tổng thống Donald Trump phải lựa chọn giữa việc chấp nhận một kết quả bị giảm nhẹ hoặc chứng kiến giao dịch sụp đổ hoàn toàn, khiến các cảng ven kênh đào rơi vào tình trạng pháp lý bấp bênh trong nhiều năm.
Hậu quả của vụ việc lan rộng ra ngoài phạm vi Panama. Các nhà khai thác cảng nắm giữ nhượng quyền tại những điểm nghẽn chiến lược đang có tranh chấp — từ Piraeus đến Hambantota, từ Haifa đến Dar es Salaam — đều theo dõi sát sao diễn biến này.
Việc CK Hutchison từ chối chấp nhận một lối thoát được dàn xếp về mặt chính trị gửi đi một tín hiệu răn đe: các nhà điều hành phi phương Tây đối mặt với nguy cơ bị thay thế thông qua hành động pháp lý của nước sở tại có thể kháng cự thông qua luật đầu tư quốc tế, trên quy mô lớn, trong nhiều năm.
Chi phí để nhân bản chiến lược giành lại điểm nghẽn giao thông của Washington tại nhà ga tranh chấp tiếp theo vừa tăng lên đáng kể.
Đối với Panama, những tính toán trước mắt đang trở nên phức tạp Sau khi hủy bỏ các nhượng bộ dưới áp lực từ các tín hiệu địa chính trị của Mỹ, chính phủ Panama hiện phải đối mặt với một đối thủ có đủ nguồn lực và động cơ để theo đuổi tranh tụng kéo dài nhiều năm đồng thời quản lý một thỏa thuận vận hành tạm thời tập trung quyền kiểm soát cảng vào tay một hãng vận tải duy nhất. Chủ quyền mà phán quyết của Tòa án Tối cao nhằm tái khẳng định hiện đang bị tranh chấp tại các diễn đàn quốc tế mà Panama chưa bao giờ muốn tham gia.
CK Hutchison đã báo cáo lợi nhuận cơ bản đạt 22,3 tỷ đô la Hồng Kông trong năm 2025, một kết quả được thúc đẩy bởi cơ sở hạ tầng và viễn thông.
Chủ tịch Victor Li (Lý Trạch Cựu) cho biết tập đoàn sẽ tiếp tục tìm kiếm các dự án tạo dòng tiền ổn định dài hạn, đặc biệt tại những quốc gia “tôn trọng đầu tư nước ngoài”.
Thương vụ lẽ ra phải được hoàn tất suôn sẻ, thay vào đó lại trở thành trường hợp nghiên cứu điển hình về cách thức các lợi ích thương mại cố hữu, sự cạnh tranh giữa các cường quốc và vấn đề chủ quyền quốc gia tương tác tại các điểm nghẽn hàng hải nhạy cảm về mặt chiến lược trên thế giới, và cho thấy không một thế lực nào dễ dàng nhường bước trước các thế lực khác.
Chris Lin
Nguồn: container-news
