Ảnh: Một tàu chở hàng ở Vịnh Ba Tư, gần eo biển Hormuz, nhìn từ phía bắc Ras al-Khaimah, gần biên giới với chính quyền Musandam của Oman, trong bối cảnh xung đột Mỹ-Israel với Iran, tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, ngày 11 tháng 3 năm 2026.
Các tàu tìm cách quá cảnh qua eo biển Hormuz dưới sự bảo vệ của Iran đang được yêu cầu cung cấp danh sách thuyền viên và hàng hóa, cùng với chi tiết hành trình và vận đơn đường biển để nhận được sự chấp thuận từ Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC).
Quy trình này vẫn mang tính đặc thù và có thể khác nhau tùy theo từng con tàu, theo lời kể từ những người am hiểu về hoạt động thương mại này, nhưng nó cho thấy những nỗ lực ngày càng tăng của Iran nhằm khẳng định quyền kiểm soát đối với tuyến đường hàng hải quan trọng này bằng một hệ thống bán chính thức khi cuộc xung đột tại Vịnh Ba Tư bước sang tuần thứ tư.
Theo các nguồn tin yêu cầu giấu tên do tính chất nhạy cảm của các cuộc thảo luận, Iran đã yêu cầu thanh toán đối với một số nhưng không phải tất cả các tàu. Những yêu cầu này — được thông qua các bên trung gian và có quy mô khác nhau — thường dành cho các tàu chở dầu, tàu chở khí đốt hoặc các tàu khác chở hàng hóa có giá trị cao.
Kể từ khi các cuộc tấn công của Mỹ và Israel bắt đầu gần một tháng trước, chỉ có một số ít tàu thuyền đi qua được tuyến đường thủy này, phần lớn là tàu chở dầu của Iran hoặc liên quan đến Trung Quốc. Những tàu đi qua được với sự bảo vệ rõ ràng từ Tehran chủ yếu đi theo một lộ trình tương tự, bám sát đường bờ biển của Iran.
Trong một thông cáo đầu tuần này, Iran cho biết việc điều hướng vẫn tiếp tục đối với các tàu từ những quốc gia thân thiện "với sự phối hợp của các cơ quan có thẩm quyền của Iran." Trong khi Lãnh đạo Tối cao Iran Mojtaba Khamenei nói rằng Iran nên tiếp tục đóng cửa eo biển, thông cáo lại cho biết tuyến đường thủy này vẫn mở và "giao thông không bị đình trệ."
IRGC cho biết vào thứ Ba rằng họ đã buộc một tàu container quay đầu vì không tuân thủ các quy định pháp lý và thiếu giấy phép đi qua eo biển.
Sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra thời hạn 48 giờ vào cuối tuần để mở lại eo biển Hormuz và sau đó lùi thời hạn này, chính phủ Mỹ đã thúc ép các cuộc đàm phán với Iran. Những diễn biến bao gồm kế hoạch 15 điểm nhằm chấm dứt chiến tranh đã giúp hạ nhiệt giá dầu đang tăng vọt vào thứ Tư — nhưng vẫn chưa có dấu hiệu giảm bớt căng thẳng trên thực địa hoặc những thay đổi tức thì đối với giao thông xung quanh eo biển Hormuz.
Các quốc gia châu Á đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi sự gián đoạn trong thương mại năng lượng từ Vịnh Ba Tư, với tình trạng thiếu hụt nhiên liệu trên toàn khu vực. Ấn Độ, một trong những nước chịu tác động nặng nề nhất, đã chứng kiến tình trạng thiếu hụt trầm trọng khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG). Chỉ có một số ít tàu chở LPG của Ấn Độ đã đi qua eo biển — sau các cuộc đàm phán giữa New Delhi và Tehran.
Ấn Độ tuyên bố rằng luật pháp quốc tế đảm bảo quyền tự do hàng hải qua eo biển, đồng nghĩa với việc không được thu bất kỳ loại phí nào.
Một nguồn tin cho biết các cơ quan chính phủ Trung Quốc chịu trách nhiệm giám sát vận tải biển đã biết về các khoản phí bảo vệ mà một số tàu Trung Quốc chi trả thông qua các đại lý địa phương, đồng thời nói thêm rằng các quan chức cho rằng không có cơ sở nào cho các khoản phí đó. Một phần là do quyền quá cảnh được luật pháp quốc tế bảo đảm, nhưng cũng bởi Bắc Kinh là đối tác thương mại quan trọng của khu vực và là huyết mạch kinh tế của Tehran khi mua phần lớn lượng dầu xuất khẩu của nước này.
Iran tuyên bố việc khôi phục hoàn toàn an ninh và ổn định tại eo biển phụ thuộc vào việc chấm dứt các mối đe dọa quân sự trong khu vực.
Hồng Phúc
Nguồn: gcaptain
