Tòa án Tối cao Panama đã tuyên bố luật thiết lập nhượng quyền khai thác cảng cho công ty con Panama Ports Company (PPC) của CK Hutchison, bao gồm các cảng Balboa và Cristóbal, là vi hiến.
Phán quyết liên quan đến Luật số 5 ngày 16 tháng 1 năm 1997, các phụ lục và gia hạn của luật này, và tuyên bố hợp đồng bao gồm việc xây dựng và phát triển, vận hành, quản lý và điều hành các cảng là vi hiến.
Tổng kiểm toán Panama, ông Anel Flores đã thông báo vào tháng 8/2025 rằng ông đã đệ đơn kiện lên Tòa án Tối cao Panama liên quan đến hợp đồng nhượng quyền cảng, sau khi cáo buộc phát hiện nhiều dấu hiệu bất thường trong quá trình kiểm toán hoạt động của cảng liên quan đến việc gia hạn nhượng quyền 25 năm được phê duyệt vào năm 2021. Ông Flores cho biết 1,3 tỷ đô la đã bị "bỏ phí" do các ưu đãi thuế và các lợi ích khác được cấp cho PPC, và khẳng định khoản đầu tư vào cảng của PPC đã không đạt mức 1 tỷ đô la theo quy định, điều mà PPC kịch liệt phủ nhận.
Tổng thống Panama Jose Raul Mulino khẳng định hai cảng Balboa và Cristóbal sẽ tiếp tục hoạt động bình thường, bất chấp phán quyết của tòa án. Theo ông, APM Terminals Panama, đơn vị trực thuộc Maersk, sẽ tạm thời đảm nhận công tác quản lý, vận hành tại hai cảng này. Trong bài phát biểu trên truyền hình vào lúc 7 giờ sáng theo giờ địa phương, Tổng thống Mulino cho biết Cơ quan Hàng hải Panama (AMP - Panama Maritime Authority) sẽ phối hợp chặt chẽ với Panama Ports Company (PPC ) và sẽ không có lao động nào bị sa thải.
Phán quyết của Tòa án Tối cao đã làm dấy lên làn sóng lo ngại trong số các nhà khai thác cảng khác. Một lãnh đạo cảng, đề nghị giấu tên, nói với Seatrade Maritime News rằng phán quyết chống lại đối với Panama Ports Company (PPC) liên quan đến hợp đồng nhượng quyền “không phải là điều bất ngờ”.
Điều bất ngờ, ông nói, là việc truyền thông quốc tế đã đưa tin về kết quả vụ việc trước khi phán quyết chính thức được công bố tại Panama. Phán quyết này, ông nói thêm, đặt ra những câu hỏi về mức độ bảo hộ pháp lý mà luật hợp đồng dành cho các nhà đầu tư.
“Liệu Panama còn công cụ pháp lý nào khác để trấn an các nhà đầu tư trong và ngoài nước hay không? Phán quyết này sẽ tác động như thế nào tới địa chính trị giữa Mỹ và Trung Quốc, trong bối cảnh Panama đứng ở vị trí trung gian? Và hệ quả đối với các nhà khai thác cảng tại Panama sẽ ra sao?”
Tâm lý nhà đầu tư sẽ là mối quan ngại đặc biệt, khi phán quyết của tòa án được đưa ra chỉ vài tuần trước thời điểm Panama Canal Authority mời thầu quốc tế cho dự án xây dựng hai cảng mới tại hai đầu kênh đào Panama — cảng Corozal ở phía Thái Bình Dương và cảng Telfers ở phía Đại Tây Dương.
Tuyên bố của Panama Ports Company (PPC) về phán quyết của Tòa án Tối cao cho biết: “Dựa trên các thông tin hiện có, phán quyết mới này thiếu cơ sở pháp lý, không chỉ làm suy yếu Panama Ports Company và hợp đồng nhượng quyền của chúng tôi, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến phúc lợi và sự ổn định của hàng nghìn gia đình người Panama — những người đang trực tiếp hoặc gián tiếp phụ thuộc vào hoạt động khai thác cảng để mưu sinh.”
Ngày 30/1, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Guo Jiakun tuyên bố nước này sẽ thực hiện “mọi biện pháp cần thiết để kiên quyết bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp Trung Quốc.” CK Hutchison có trụ sở tại Hong Kong, và Chính quyền Đặc khu Hành chính Hong Kong cũng đã bày tỏ sự phản đối mạnh mẽ và kiên quyết bác bỏ phán quyết nói trên. Một người phát ngôn của chính quyền Hong Kong kêu gọi các doanh nghiệp Hong Kong xem xét kỹ lưỡng các khoản đầu tư hiện tại và trong tương lai của họ tại Panama.
Những rắc rối pháp lý của CK Hutchison tại Panama đang làm gián đoạn kế hoạch bán các cảng biển ở nước ngoài của tập đoàn này cho một liên danh do BlackRock và Terminal Investment Limited (TiL) — trực thuộc MSC — dẫn đầu, với tổng giá trị thương vụ lên tới 22,8 tỷ đô la Mỹ, được công bố vào tháng 3/2025. Thỏa thuận nguyên tắc này kể từ đó gần như bị đình trệ, khi bị cuốn vào cuộc tranh chấp địa chính trị giữa Mỹ và Trung Quốc, đồng thời trở thành đối tượng điều tra của Cục Quản lý Thị trường Nhà nước Trung Quốc (State Administration for Market Regulation) cùng một số cơ quan quản lý khác.
Vào thời điểm đó, đồng giám đốc điều hành của CK Hutchison, ông Frank Sixt, cho biết việc bán các tài sản cảng của tập đoàn không liên quan đến áp lực gia tăng từ chính quyền Tổng thống Donald Trump về ảnh hưởng của Trung Quốc tại Panama — vấn đề từng được ông Trump đề cập trong bài phát biểu nhậm chức.
Đầu tháng này, Tổng thống Panama Jose Raul Mulino cho biết cuộc khủng hoảng trong quan hệ với Hoa Kỳ đã chấm dứt, sau khi hai bên cùng nhau nỗ lực khôi phục lòng tin và tăng cường hợp tác trong cuộc chiến chống tội phạm quốc tế.
Chris Lin
Nguồn: seatrade-maritime
