Khi những biến động của một năm lịch sử dần lắng xuống, bức tranh thương mại toàn cầu đang chuẩn bị bước vào một thực tế hoàn toàn khác trong năm 2026. Sau mức tăng trưởng bất ngờ 4,2% so với cùng kỳ năm trước, các chuyên gia kinh tế của ING dự báo thương mại toàn cầu sẽ “ suy giảm đáng kể” trong năm 2026, với mức tăng trưởng chỉ còn từ 0,5% đến 1%. Sự suy giảm này đánh dấu sự kết thúc của giai đoạn điều chỉnh đầy hỗn loạn và là sự khởi đầu của cái mà các nhà phân tích gọi là một kỷ nguyên mới của “biến động kéo dài”.
Thông điệp được đưa ra khá rõ ràng: khả năng phục hồi được định hình trong năm qua đang bị thử thách bởi sự kết hợp độc hại giữa chủ nghĩa bảo hộ và các toan tính địa chính trị. Theo hai tác giả báo cáo của ING — chuyên gia kinh tế Julian Geib và chuyên gia kinh tế cấp cao ngành vận tải và logistics Rico Luman — năm 2025 sẽ được ghi nhớ là “năm mà mọi thứ trong thương mại toàn cầu thay đổi”.
Chất xúc tác chính cho sự thay đổi này là loạt thuế quan diện rộng được Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố vào tháng 4 năm 2025 được ban hành thông qua Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA). Ban đầu, các biện pháp này đã tạo ra làn sóng vận chuyển sớm “frontloading” khi các nhà nhập khẩu đẩy mạnh mua hàng trước khi giá tăng, nhưng cú hích mang tính nhân tạo đó hiện đã tan biến, để lại hậu quả phía sau.
“Địa chính trị tiếp tục lấn át hiệu quả kinh tế, và chủ nghĩa bảo hộ vẫn được duy trì vững chắc,” các tác giả lưu ý, nhấn mạnh một sự chuyển đổi cơ bản trong trật tự toàn cầu. Kỷ nguyên mà chuỗi cung ứng được tối ưu hóa chỉ dựa trên yếu tố chi phí dường như đã kết thúc. Thay vào đó, thương mại ngày càng được sử dụng như một công cụ chiến lược trong chính sách đối ngoại.
ING lưu ý rằng ngay từ đầu năm 2026, xu hướng này đã thể hiện rõ khi chính quyền Mỹ gia tăng nỗ lực khẳng định quyền kiểm soát đối với Greenland và đồng thời phát tín hiệu đe dọa áp thuế mới đối với các đối tác châu Âu.
Hồi chuông báo tử cho thương mại tự do
Tác động của “ cuộc đàn áp thương mại tự do” này đang được cảm nhận không đồng đều trên toàn cầu. Dù Mỹ — nền kinh tế lớn nhất thế giới — chiếm khoảng 14% tổng kim ngạch nhập khẩu toàn cầu, nhiều doanh nghiệp xuất khẩu Trung Quốc đã cho thấy khả năng thích ứng đáng kể khi nhanh chóng chuyển hướng sang các thị trường mới.
Trên thực tế, Trung Quốc đã vượt Mỹ để trở thành đối tác thương mại lớn nhất của Đức trong năm 2025, nhờ các doanh nghiệp Trung Quốc thâm nhập sâu vào những lĩnh vực vốn là thế mạnh truyền thống của Đức như ô tô, dược phẩm và linh kiện công nghiệp. Ngược lại, khu vực đồng euro gặp nhiều khó khăn khi chi phí năng lượng cao gây sức ép lớn lên hoạt động xuất khẩu công nghiệp.
Ẩn sau những diễn biến này là một sự chuyển đổi cấu trúc sâu rộng hơn. Báo cáo cho rằng “ sự mất cân bằng toàn cầu dường như đã đạt đến giới hạn của mình của nó”.
Làn sóng toàn cầu hóa mạnh mẽ trong thập niên 1990, dù mang lại nhiều lợi ích kinh tế, nhưng cũng tạo ra những sự phụ thuộc sâu sắc mà hiện nay đang bị xem là gánh nặng. Khi các quốc gia ưu tiên quản trị rủi ro hơn là hiệu quả thuần túy, tăng trưởng thương mại ngày càng tụt hậu so với tăng trưởng GDP tổng thể — một xu hướng đã diễn ra trong nhiều năm và hiện được đẩy nhanh bởi sự gia tăng của chủ nghĩa bảo hộ.
Năm nay cũng được dự đoán là năm then chốt đối với các khuôn khổ thương mại hiện hành. Báo cáo chỉ ra rằng việc xem xét lại Hiệp định Mỹ – Mexico – Canada (USMCA) sẽ là một “sự kiện thương mại quan trọng”. Các tuyên bố chính thức gần đây thậm chí còn “ ám chỉ khả năng hiệp định này có thể hết hiệu lực hoàn toàn” hoặc bị thay thế bằng các thỏa thuận song phương riêng rẽ. Sự bất định này, cùng với việc thỏa thuận thương mại Mỹ – Trung dự kiến hết hạn vào tháng 10 năm 2026, khiến “biến động sẽ còn kéo dài”.
Biến động dữ dội trên thị trường kim loại
Một lĩnh vực thương mại đặc biệt dễ bị ảnh hưởng bởi các yếu tố địa chính trị là thị trường kim loại toàn cầu. Theo Ewa Manthey, chiến lược gia hàng hóa tại ING, thị trường kim loại toàn cầu đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi sâu sắc và đầy biến động, đánh dấu sự thay đổi đáng kể nhất kể từ chu kỳ siêu tăng trưởng do Trung Quốc dẫn dắt vào đầu những năm 2000.
Bà Manthey lưu ý rằng chu kỳ kim loại sắp tới sẽ được định hình bởi một “thị trường phân mảnh hơn, chịu chi phối bởi chính sách và địa chính trị”, trong đó các động lực kinh tế truyền thống đang bị thay thế bởi lợi ích chiến lược quốc gia. Một trong những chất xúc tác chính cho sự thay đổi này là sự đa dạng hóa nhu cầu. Dù Trung Quốc vẫn là một nhân tố lớn, nhưng nước này “không còn giữ vai trò thống trị nhu cầu kim loại toàn cầu như trước đây”.
Bà Manthey cảnh báo rằng những yếu tố này sẽ khiến thị trường bước vào trạng thái “tình trạng khan hiếm kéo dài hơn, nguy cơ xuất hiện các đợt tăng giá đột biến cao hơn và biến động cao hơn về mặt cấu trúc”.
Đối với giới chuyên gia thương mại, năm 2026 sẽ đánh dấu một bước ngoặt rõ rệt so với quá khứ đối với thị trường kim loại, vốn được đặc trưng bởi “nguồn cung bị hạn chế và bị chính trị hóa”.
Chris Lin
Nguồn: Balticexchange
