Nguồn ảnh: StormGeo
Trong nhiều thế kỷ, “đường vòng lớn” (great circle route) được xem là phương án tối ưu để xác định quãng đường ngắn nhất giữa hai điểm trên bề mặt Trái đất.
Tuy nhiên, trong bối cảnh vận tải biển hiện đại, khoảng cách địa lý không còn là yếu tố quyết định duy nhất. Những biến số như biến động khí hậu, chi phí nhiên liệu, điều khoản hợp đồng thuê tàu, tình trạng tắc nghẽn cảng, rủi ro an ninh, thậm chí cả quy luật di cư của động vật hoang dã… đang khiến bài toán lập kế hoạch hành trình trở thành một hệ phương trình đa biến phức tạp.
Thời tiết thế nào?
Trong ngành vận tải biển, nơi chỉ một biến động nhỏ về thời tiết cũng có thể kéo theo hàng loạt hệ lụy như chậm trễ dây chuyền, phát sinh tranh chấp và gia tăng rủi ro, việc có thêm vài ngày dự báo sớm được xem là yếu tố có thể cải thiện đáng kể công tác lập kế hoạch cũng như hiệu quả khai thác chuyến đi.
Khởi nguồn từ hoạt động định tuyến thời tiết nhiều thập kỷ trước, StormGeo hiện đã mở rộng tầm nhìn sang tối ưu hóa hành trình ở cấp độ cao hơn, không chỉ dừng lại ở việc né tránh các vùng biển động.
Ông Rolf Reksten, Giám đốc Kinh doanh Toàn cầu mảng Dịch vụ Tư vấn Tuyến đường của StormGeo, cho biết: “Định tuyến thời tiết đã trở thành nền tảng của tối ưu hóa hành trình. Tuy nhiên, chúng tôi đang phát triển xa hơn trên nền tảng này, kết hợp các yếu tố thương mại trong lập kế hoạch và triển khai tuyến, qua đó tối ưu các chi tiết liên quan đến thời gian, góp phần nâng cao hiệu quả tổng thể của chuyến đi.”
Định hướng này đang ngày càng thể hiện rõ trong cách các giải pháp tối ưu hóa hành trình được triển khai trên thực tế.
Ông Todd Lanouette, Quản lý Kinh doanh mảng Vận tải biển tại StormGeo, cho biết việc mở rộng khung thời gian ra quyết định đóng vai trò then chốt trong nâng cao hiệu quả vận hành. Theo ông, khả năng dự báo sớm các diễn biến thời tiết bất lợi hiện đã được kéo dài tới 5 ngày, giúp đội ngũ khai thác chủ động xây dựng phương án thay thế từ sớm.
“Điều này không chỉ góp phần giảm thiểu chi phí phát sinh trong hành trình, mà còn giúp tối ưu tiêu thụ nhiên liệu và cắt giảm lượng phát thải khí nhà kính (GHG),” ông nhấn mạnh.
Thông tin chuyên biệt theo từng tàu
Một trong những bước tiến đáng chú ý trong tối ưu hóa hành trình là việc tích hợp dữ liệu phân tích đặc thù cho từng con tàu. Thay vì dựa trên các giả định chung về hiệu suất, các đơn vị cung cấp giải pháp hiện nay đang ứng dụng hệ thống giám sát từ xa, mô hình hóa và học máy để đánh giá chính xác năng lực vận hành thực tế của tàu, thay vì chỉ dựa vào thông số thiết kế hay dữ liệu lý thuyết.
Ông Rolf Reksten cho biết, StormGeo đang khai thác một cơ sở dữ liệu lớn về hiệu suất đội tàu, kết hợp với các đường đặc tính tiêu hao nhiên liệu riêng biệt cho từng tàu nhằm xác định “điểm vận hành tối ưu”. Theo đó, tại điểm này, hiệu suất khai thác của tàu có thể được tối ưu đồng thời với lộ trình và các mục tiêu thương mại.
Ông Todd Lanouette cho biết các mô hình phân tích tiên tiến đang góp phần nâng cao độ chính xác trong đánh giá rủi ro, đồng thời củng cố mức độ tin cậy trong quá trình ra quyết định của đội ngũ vận hành. Theo ông, những ước tính được cải tiến giúp xác định rõ hơn vị trí của tàu so với các hệ thống thời tiết cực đoan như bão lớn hay xoáy thuận nhiệt đới, từ đó tạo cơ sở để các chuyên gia phân tích lộ trình trao đổi phương án với thuyền trưởng một cách minh bạch và đáng tin cậy hơn.
Qua đó, quy trình tối ưu hóa hành trình không còn dừng lại ở các mô hình lý thuyết, mà ngày càng tiệm cận với thực tiễn vận hành, dựa trên dữ liệu và hành vi khai thác thực tế của từng con tàu, thay vì các đường cong hiệu suất mang tính giả định.
Hệ sinh thái công nghệ
Trong khi StormGeo tiếp cận tối ưu hóa hành trình thông qua dự báo thời tiết, dữ liệu hiệu suất và các dịch vụ tư vấn, Kongsberg Maritime lại sở hữu một lợi thế khác biệt: kiểm soát toàn diện hệ sinh thái công nghệ vận hành trực tiếp trên tàu.
Ông Anders Bryhni, Giám đốc Dòng sản phẩm Quản lý Hiệu suất và Đội tàu, cho biết Kongsberg Maritime đã đóng vai trò quan trọng trong việc định hình quá trình tối ưu hóa hành trình, dựa trên nền tảng hơn hai thế kỷ đổi mới, hướng tới mục tiêu nâng cao an toàn, tính thông minh và hiệu quả trong hoạt động hàng hải.
Di sản công nghệ này ngày càng được thể hiện rõ thông qua mức độ tích hợp sâu giữa các hệ thống trên tàu với các công cụ hỗ trợ ra quyết định số hóa. Ông Anders Bryhni cho biết, khác với các nhà cung cấp thuần phần mềm, Kongsberg Maritime kiểm soát toàn bộ chuỗi công nghệ, từ hệ thống cảm biến, tự động hóa trên tàu cho tới các nền tảng số phục vụ phân tích và tối ưu hiệu suất.
Sau khi hoàn tất việc thâu tóm mảng phần mềm hàng hải của Kongsberg Digital vào năm 2025, doanh nghiệp đã hợp nhất các năng lực thành một hệ sinh thái giải pháp số đồng bộ. Hiện nay, nền tảng này đang hỗ trợ vận hành cho hơn 3.000 tàu trên toàn cầu, cho phép tối ưu hóa ở cấp độ toàn đội tàu, thay vì chỉ giới hạn trong từng hành trình đơn lẻ.
Yếu tố con người
Trong bối cảnh các nền tảng tối ưu hóa hành trình ngày càng hoàn thiện và được triển khai trên nhiều loại tàu khác nhau, việc tích hợp xuyên suốt từ khâu lập kế hoạch, thực hiện đến phân tích sau chuyến đi đã trở thành yêu cầu thiết yếu.
Tuy nhiên, giữa làn sóng công nghệ và đổi mới, yếu tố con người vẫn giữ vai trò trung tâm, ngay cả khi các nhà cung cấp liên tục mở rộng hệ sinh thái giải pháp tích hợp. StormGeo cho biết các dịch vụ hiện tại của họ được xây dựng theo hướng toàn diện nhưng vẫn lấy người dùng làm trọng tâm.
Ông Rolf Reksten khẳng định: “StormGeo cung cấp giải pháp trọn gói, từ lập kế hoạch trên tàu đến định tuyến thời tiết và tối ưu hóa yếu tố thương mại. Dù chúng tôi đang tiến gần tới mô hình ‘một điểm đến’ với sự hỗ trợ của đội ngũ chuyên gia, vai trò kết nối và ra quyết định của con người vẫn là yếu tố cốt lõi trong toàn bộ quy trình.”
Triết lý này không chỉ dừng lại ở thông điệp tiếp thị mà được thể hiện rõ trong thực tiễn vận hành. Ông Todd Lanouette nhấn mạnh giá trị của sự tương tác trực tiếp giữa con người trong suốt hành trình, cho rằng việc duy trì liên lạc thường xuyên giúp thuyền viên yên tâm khi các phương án tuyến đường đã được kiểm chứng bởi các chuyên gia phân tích giàu kinh nghiệm.
Trong khi các hệ thống tự động hóa có thể xử lý hiệu quả những điều kiện thuận lợi, thì khi xuất hiện các yếu tố rủi ro như thời tiết bất lợi, áp lực thương mại hay các đánh đổi liên quan đến an toàn, vai trò của phán đoán con người vẫn mang tính quyết định. Theo đó, các công cụ tối ưu hóa không nhằm thay thế con người, mà đóng vai trò hỗ trợ, giúp nâng cao chất lượng và tốc độ ra quyết định trong vận hành.
Những thách thức
Giống như nhiều công nghệ mới đang trong quá trình phát triển, tối ưu hóa hành trình cũng đối mặt với không ít thách thức.
Kongsberg Maritime thẳng thắn chỉ ra những vấn đề cốt lõi mà ngành vẫn đang phải xử lý. Theo doanh nghiệp này, tối ưu hóa hành trình không chỉ là bài toán công nghệ số, mà còn là thách thức về mức độ tích hợp giữa các hệ thống. “Hiệu quả có thể đo lường chỉ đạt được khi các ứng dụng số được kết nối chặt chẽ với hệ thống vận hành đang trực tiếp điều khiển con tàu,” đại diện công ty cho biết.
Từ góc nhìn của Kongsberg Maritime, việc tối ưu hóa chỉ thực sự phát huy giá trị khi các dữ liệu phân tích được truyền trực tiếp vào các hệ thống then chốt như điều khiển lực đẩy, quản lý năng lượng và điều hướng hàng hải. Nếu thiếu sự liên kết này, các nhà khai thác có thể đối mặt với rủi ro từ các công cụ rời rạc, dữ liệu thiếu đồng bộ và hiệu quả khai thác không được hiện thực hóa.
Cách tiếp cận tích hợp toàn diện cũng tạo nền tảng cho việc triển khai tự động hóa và trí tuệ nhân tạo theo lộ trình từng bước, bảo đảm quy trình khép kín từ khuyến nghị đến thực thi, đồng thời vẫn duy trì quyền kiểm soát tối cao của thuyền trưởng.
Xác thực hiệu suất
Giống như nhiều công nghệ mới đang trong quá trình phát triển, tối ưu hóa hành trình cũng đối mặt với không ít thách thức.
Kongsberg Maritime thẳng thắn chỉ ra những vấn đề cốt lõi mà ngành vẫn đang phải xử lý. Theo doanh nghiệp này, tối ưu hóa hành trình không chỉ là bài toán công nghệ số, mà còn là thách thức về mức độ tích hợp giữa các hệ thống. “Hiệu quả có thể đo lường chỉ đạt được khi các ứng dụng số được kết nối chặt chẽ với hệ thống vận hành đang trực tiếp điều khiển con tàu,” đại diện công ty cho biết.
Từ góc nhìn của Kongsberg Maritime, việc tối ưu hóa chỉ thực sự phát huy giá trị khi các dữ liệu phân tích được truyền trực tiếp vào các hệ thống then chốt như điều khiển lực đẩy, quản lý năng lượng và điều hướng hàng hải. Nếu thiếu sự liên kết này, các nhà khai thác có thể đối mặt với rủi ro từ các công cụ rời rạc, dữ liệu thiếu đồng bộ và hiệu quả khai thác không được hiện thực hóa.
Cách tiếp cận tích hợp toàn diện cũng tạo nền tảng cho việc triển khai tự động hóa và trí tuệ nhân tạo theo lộ trình từng bước, bảo đảm quy trình khép kín từ khuyến nghị đến thực thi, đồng thời vẫn duy trì quyền kiểm soát tối cao của thuyền trưởng.
Quản trị thời gian
Tối ưu hóa hành trình không còn là một công nghệ đơn lẻ, mà đã trở thành một kỷ luật vận hành tổng thể, nơi hội tụ giữa dự báo, mô hình hiệu suất tàu, các quyết định thương mại và kinh nghiệm của con người trong một quy trình liên tục, xuyên suốt toàn bộ vòng đời của chuyến đi từ cảng đi đến cảng đến.
Từ một phép tính tương đối đơn giản, bài toán hành trình nay đã phát triển thành một công cụ chiến lược phức tạp, chịu chi phối đồng thời bởi các yếu tố an toàn, hiệu quả kinh tế và yêu cầu tuân thủ.
Kỷ nguyên mới của tối ưu hóa hành trình không được định hình bởi riêng lẻ một công nghệ như tự động hóa hay trí tuệ nhân tạo, mà bởi sự hội tụ của dữ liệu tin cậy, hệ thống tích hợp và năng lực ra quyết định của con người dựa trên thông tin đầy đủ. Theo đó, tối ưu hóa hành trình không còn là việc xác định quãng đường ngắn nhất giữa hai điểm, mà là tìm ra lộ trình hiệu quả và thông minh nhất giữa hai điểm đó.
Xuyên suốt các nhà cung cấp và chủng loại tàu, một điểm chung ngày càng được khẳng định: thời gian là biến số quan trọng nhất trong vận tải biển. Ông Rolf Reksten, đại diện StormGeo, cho biết mục tiêu cốt lõi của tối ưu hóa hành trình là quản trị thời gian, khi việc rút ngắn thời gian di chuyển đồng nghĩa với giảm tiêu thụ nhiên liệu và cắt giảm phát thải – tạo ra hiệu quả “đôi bên cùng có lợi”. Theo ông, ngay cả những giải pháp tối ưu hóa cơ bản cũng có thể mang lại mức tiết kiệm từ 7% đến 8% mà không đòi hỏi đầu tư thêm về phần cứng, qua đó trở thành một trong những công cụ dễ triển khai nhất để nâng cao hiệu quả và thúc đẩy mục tiêu giảm phát thải.
Trong bối cảnh đó, lý thuyết “đường vòng lớn” không bị thay thế mà được tích hợp vào một hệ thống điều hành phức tạp hơn. Tối ưu hóa hành trình hiện đại đang tái định nghĩa hoạt động khai thác tàu như một quá trình ra quyết định liên tục, nhằm cân bằng giữa an toàn, hiệu quả vận hành, mục tiêu giảm phát thải và các yếu tố thương mại trong thời gian thực.
Chris Lin
Nguồn: marine-executive
