Những báo cáo gần đây về các thuyền viên Trung Quốc ra nước ngoài theo những lời mời làm việc với niềm tin rằng đó là những cơ hội việc làm hợp pháp, nhưng sau đó mất liên lạc với gia đình trong nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng, đang làm dấy lên lo ngại trở lại về một mô hình tuyển dụng hết sức đáng báo động. Trong một vụ việc được lan truyền rộng rãi, một thuyền viên đã trở về nhà, song gia đình cho biết người này đang phải đối mặt với sang chấn tâm lý nghiêm trọng. Đáng lo ngại hơn, các dấu hiệu cho thấy đây không phải là trường hợp cá biệt.
Gia đình các thuyền viên và những tình nguyện viên đã mô tả nhiều trường hợp có liên quan đến các phương thức tuyển dụng tương tự, bao gồm các quảng cáo việc làm trực tuyến, các bên trung gian chào mời mức lương cao hơn mặt bằng chung, thay đổi lộ trình di chuyển vào phút chót và những chỉ dẫn đột ngột yêu cầu quá cảnh qua các cảng xa lạ. Trong một số vụ việc, thuyền viên thông báo với người thân rằng họ đã lên tàu và bắt đầu làm việc, nhưng khi kiểm tra sau đó lại không có bất kỳ hồ sơ nào cho thấy họ từng lên tàu. Sau đó mọi liên lạc bị cắt đứt hoàn toàn.
Điều khiến các vụ việc này đặc biệt đáng báo động là chúng phản ánh rất sát thực tế cuộc sống thường nhật của những người đi biển. Việc đi ra nước ngoài, các điểm đến xa lạ hay thay đổi hành trình bất ngờ vốn là chuyện thường xuyên trong ngành, khiến các hành vi lừa đảo khó bị phát hiện và dễ bị lợi dụng hơn. Khi kết hợp với áp lực kinh tế và lời hứa về thu nhập cao, khâu tuyển dụng trở thành một điểm điểm yếu thực sự, chứ không chỉ là một thủ tục hành chính đơn giản.
Những vụ việc này xảy ra trước khi bất kỳ con tàu nào được kiểm tra, song hậu quả là vô cùng nghiêm trọng. Gia đình họ phải lần tìm thông tin xuyên biên giới, trong khi những người trở về đang phải đối mặt với quá trình phục hồi kéo dài và đầy khó khăn từ những trải nghiệm vượt xa cả tổn thất tài chính. Điều này thách thức xu hướng của ngành khi chỉ tập trung vào phúc lợi thuyền viên dựa trên điều kiện làm việc trên tàu và an toàn khai thác, như thể trách nhiệm chỉ bắt đầu kể từ thời điểm hợp đồng được ký kết.
Để đối phó với những vụ việc như vậy, các tuyên bố trong ngành thường tập trung vào việc làm rõ rằng không tồn tại quan hệ lao động chính thức hoặc không thể xác lập mối liên hệ với chủ tàu. Dù tính chính xác là rất quan trọng, nhưng những phản hồi này không giải quyết được vấn đề cốt lõi. Với thuyền viên và gia đình họ, việc không có hồ sơ hay giấy tờ không làm giảm đi nỗi sợ hãi, sự bất an hay những tổn thương tâm lý kéo dài. Trách nhiệm không thể đơn giản bị xóa bỏ chỉ vì quá trình tuyển dụng chưa đi đến giai đoạn cuối cùng.
Cũng có một sự im lặng đáng chú ý xung quanh vấn đề sức khỏe tinh thần khi nói đến những tổn hại liên quan đến quá trình tuyển dụng. Mặc dù đã có những tiến bộ trong việc nhận ra áp lực phải đối mặt trên biển, nhưng lại ít quan tâm đến những tổn thương về mặt cảm xúc và tâm lý do sự lừa dối, mất tích và sự bất an kéo dài có thể xảy ra trước khi bắt đầu công việc bắt đầu. Những trải nghiệm này có thể làm suy yếu lòng tin vào ngành và để lại những vết sẹo khó nhìn thấy.
Nếu tuyển dụng là "cánh cửa" dẫn đến sự nghiệp hàng hải, thì lĩnh vực này xứng đáng được giám sát, quy trách nhiệm và thực hiện nghĩa vụ chăm sóc ở mức độ tương đương với bất kỳ khâu nào khác trong hoạt động vận tải biển. Điều đó bao gồm các quy trình xác minh rõ ràng hơn, sự giám sát chặt chẽ hơn đối với các bên trung gian, cũng như những kênh mạnh mẽ hơn để thuyền viên có thể chia sẻ thông tin, so sánh trải nghiệm và lên tiếng về các mối quan ngại mà không lo sợ ảnh hưởng đến cơ hội nghề nghiệp trong tương lai.
Sau cùng, đây không chỉ là vấn đề về hệ thống tốt hơn hay công nghệ tiên tiến hơn, mà là vấn đề về văn hóa ngành và trách nhiệm tập thể. Việc bảo vệ thuyền viên không thể chỉ bắt đầu từ cầu tàu. Nếu ngành hàng hải thực sự coi trọng phúc lợi và niềm tin, thì tuyển dụng không bao giờ nên là một canh bạc, và việc bảo vệ con người phải bắt đầu từ rất lâu trước khi họ được yêu cầu lên tàu.
Chris Lin
Nguồn: marine-executive
