Khi năm 2026 đang đến gần, giới lãnh đạo ngành hàng hải đang phải đối mặt với một thực trạng bất định chưa từng có về diện mạo tương lai của thương mại toàn cầu.
Chào mừng bạn đến với Quy hoạch không gian hàng hải năm 2025 – nơi câu hỏi cốt yếu không còn nằm ở hiệu quả vận hành, mà là sự sống còn trong một thế giới mà những quy tắc cũ đã không còn áp dụng được.
Ngành vận tải biển toàn cầu hiện đang đứng trước một bước ngoặt quyết định. Sự hội tụ của các yếu tố như phân mảnh địa chính trị, sự bất ổn trong chính sách thương mại và những gián đoạn an ninh kéo dài đã tạo nên một môi trường mà ở đó, những mô hình trong quá khứ không còn là kim chỉ nam cho tương lai.
Câu hỏi then chốt hiện nay là liệu năm 2026 sẽ đánh dấu một quá trình thích nghi dần với "trạng thái bình thường mới", hay những gián đoạn dây chuyền sẽ tái định hình hoàn toàn diện mạo của thương mại hàng hải.
Trước bối cảnh đó, Container News đã thiết lập một khung hoạch định kịch bản, nhằm nhận diện 5 kịch bản tương lai khác biệt cho ngành vận tải biển xuyên suốt năm 2026.
Kịch bản khả thi nhất, mang tên "Phân mảnh kiểm soát" (Managed Fragmentation), phản ánh đúng quỹ đạo hiện tại: Căng thẳng tại Biển Đỏ vẫn tiếp diễn nhưng ổn định, các mô hình giao thương dần được tái định hình, và chi phí tăng từ 18-22% nhưng vẫn trong tầm kiểm soát. Các hãng tàu container dự kiến duy trì tỷ suất lợi nhuận EBITDA khoảng 12-15% (giảm so với mức 15-18% trước đây) bằng cách chuyển phần lớn chi phí sang cho khách hàng.
Kịch bản Thuế xếp tầng (thuế bán hàng lũy tiến) đưa ra viễn cảnh ảm đạm hơn. Nếu Washington thực thi các biện pháp thuế quan toàn diện, các chuyên gia phân tích dự báo các đòn trả đũa toàn cầu có thể khiến sản lượng hàng hóa xuyên Thái Bình Dương sụt giảm tới 35%. Khi đó, giá cước vận tải sẽ giảm xuống dưới mức 1.000 USD/container, chỉ vừa đủ để bù đắp chi phí vận hành. Khoảng 15-20% năng lực vận tải container toàn cầu có thể sẽ phải bước vào quá trình tái cấu trúc.
Kịch bản Hội tụ đa khủng hoảng đồng thời giả định nhiều cuộc khủng hoảng xảy ra đồng thời: Xung đột tại Trung Đông, căng thẳng tại Đài Loan, gián đoạn hành lang thương mại châu Mỹ và các cuộc chiến tranh thương mại toàn diện cùng hội tụ chỉ trong vòng vài tuần.
Thương mại toàn cầu có thể sụt giảm tới 38% so với cùng kỳ năm trước. Khoảng 30-40% năng lực vận tải container sẽ đứng trước nguy cơ phá sản. Ngành hàng hải bước ra từ cuộc khủng hoảng này sẽ có quy mô thu hẹp đáng kể, tập trung mạnh vào tính khu vực và vận hành dựa trên những giả định hoàn toàn khác về quá trình toàn cầu hóa.
Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) xác định xung đột vũ trang là rủi ro hàng đầu đối với toàn cầu, trùng hợp với tình trạng gián đoạn kéo dài tại Biển Đỏ. Đối đầu địa kinh tế xếp ở vị trí thứ ba trong bối cảnh các dự báo của Liên Hợp Quốc cho thấy tăng trưởng thương mại sụt giảm xuống mức 2,2% – chỉ bằng một nửa so với xu hướng trước đại dịch. Trong khi đó, các hình thái thời tiết cực đoan được xếp ở vị trí thứ hai khi những hạn chế tại kênh đào Panama vẫn chưa có dấu hiệu chấm dứt.
Trước thực tế đó, giới lãnh đạo ngành vận tải biển đang ứng phó bằng một "cuốn cẩm nang vận hành" hoàn toàn mới. Các đơn đóng mới tàu giờ đây ưu tiên những con tàu cỡ nhỏ với khả năng vận hành linh hoạt thay vì các siêu tàu (mega-ships). Năng lực tình báo — bao gồm phân tích địa chính trị, dự báo thời tiết và giám sát chính sách thương mại — đang được nâng tầm từ các chức năng hỗ trợ thành hoạt động cốt lõi trong bộ máy vận hành.
Cấu trúc tài chính cũng đang dịch chuyển theo hướng giảm tỷ lệ đòn bẩy và tăng dự trữ thanh khoản. Chiến lược tối ưu hóa mạng lưới toàn cầu đang dần bị thay thế bằng mô hình chuyên môn hóa theo khu vực.
Kết quả dự báo dựa trên trọng số xác suất cho năm 2026 cho thấy tăng trưởng thương mại toàn cầu sẽ chỉ duy trì ở mức khoảng 1,8% — thấp hơn đáng kể so với các mức chuẩn lịch sử. Đồng thời, tỷ suất lợi nhuận EBITDA toàn ngành sẽ bị thu hẹp xuống còn 11%, so với mức trung bình 17% trước đây.
Chính mức độ bất ổn này – hơn bất kỳ cuộc khủng hoảng đơn lẻ nào – đang định hình thực tại mới của thương mại hàng hải.
Chris Lin
Nguồn: container-news
