Năm 2025 là một năm đầy va đập đối với thương mại toàn cầu. Thị trường biến động mạnh, các liên minh thay đổi liên tục, cùng những gián đoạn trên các tuyến hàng hải trọng yếu đã khiến công tác lập kế hoạch trở nên đặc biệt khó khăn. Những mô hình từng được xem là đáng tin cậy nay không còn theo kịp nhịp độ dịch chuyển nhanh của chuỗi cung ứng.
Trong bối cảnh mới này, cách nhìn về vai trò của công nghệ trong ngành cũng đã thay đổi. Các công cụ công nghệ cao từng được coi là “xa xỉ” hoặc chỉ phục vụ một số phân khúc nâng cao hiệu quả, thì nay ngày càng được xem là tài sản chiến lược thiết yếu và không thể thiếu trong quản trị chuỗi cung ứng hiện đại. Theo đó, dữ liệu đã được kiểm chứng, kịp thời và có thể hành động đang trở thành nguồn lực được săn đón. Với ngành hàng hải — từ hãng tàu, doanh nghiệp logistics đến cảng biển — dữ liệu chính là nền tảng để quản trị rủi ro, tối ưu vận hành và xây dựng khả năng chống chịu.
Sự thật cốt lõi của sự thay đổi này rất đơn giản: trong những hoàn cảnh bất định, dữ liệu tạo ra các lựa chọn có thể được đưa ra nhanh chóng và đầy tự tin. Khi năm 2026 bắt đầu, những doanh nghiệp biết khai thác công nghệ và dữ liệu trên toàn mạng lưới sẽ đưa ra các quyết định nhanh hơn, chính xác hơn. Đây chính là cách biến gián đoạn thành lợi thế cạnh tranh; phần còn lại sẽ chỉ có thể chạy theo để phản ứng.
Thương mại toàn cầu bước vào kỷ nguyên bất định chưa từng có
Môi trường thương mại hiện nay được xem là phức tạp nhất trong lịch sử nhân loại. Căng thẳng địa chính trị, các hiện tượng khí hậu cực đoan, áp lực lên hệ thống cảng và sự dịch chuyển của các luồng thương mại đã khiến các mô hình dự báo truyền thống ngày càng kém chính xác. Sự bất định kéo dài đã làm chậm đà tăng trưởng của thương mại hàng hải toàn cầu — chỉ đạt 2,2% trong năm 2024; UNCTAD ước tính mức tăng chỉ 0,5% trong năm 2025 và khoảng 2% mỗi năm trong giai đoạn 2026–2030.
Một dấu hiệu rõ ràng cho thấy mức độ biến động này là việc tàu phải đổi tuyến đã đẩy chỉ số ton-mile tăng kỷ lục 6% trong năm 2024 — gần gấp ba lần tốc độ tăng trưởng của khối lượng thương mại. Trong khủng hoảng Biển Đỏ, các hãng tàu lớn đã phải cho tàu đi vòng qua Mũi Hảo Vọng suốt hơn một năm, kéo dài hành trình thêm ít nhất 5–10 ngày mỗi lần rủi ro leo thang, đồng thời làm gia tăng chi phí nhiên liệu và bảo hiểm.
Ngay cả những tín hiệu phục hồi ban đầu, như việc Maersk gần đây thử nghiệm cho tàu quay lại Biển Đỏ khi lệnh ngừng bắn mong manh tại Gaza được duy trì, cũng cho thấy các tuyến hàng hải trọng yếu toàn cầu nhạy cảm đến mức nào trước yếu tố địa chính trị — và vì sao khả năng thích ứng nhanh là yếu tố then chốt. Dữ liệu lịch sử vẫn có giá trị, nhưng không thể là kim chỉ nam duy nhất.
“Chiến thắng” trong môi trường này đồng nghĩa với việc dự báo được gián đoạn và hành động đủ nhanh để tránh hứng chịu toàn bộ hệ quả. Khả năng phản ứng tức thời, tối ưu tuyến đường linh hoạt và kiểm soát chi phí phụ thuộc vào tầm nhìn theo thời gian thực và các công cụ dự báo. Ngành hàng hải cần một “bộ cẩm nang” mới — được xây dựng trên nền tảng công nghệ và vận hành bằng dữ liệu — để đưa việc ra quyết định sát hơn với nơi hoạt động kinh doanh thực sự diễn ra.
Công nghệ sẽ trở thành nền móng mới của thương mại toàn cầu
Bước sang năm 2026, thành công trong thương mại toàn cầu sẽ được quyết định bởi hai năng lực cốt lõi do công nghệ dẫn dắt: trí tuệ dự báo và khả năng khai thác dữ liệu.
Trí tuệ dự báo được tăng cường bởi AI
Trí tuệ dự báo giúp các doanh nghiệp chuyển từ thế bị động sang chủ động. Bằng cách nhận diện sớm các mô hình và điểm nghẽn, nhà khai thác có thể mô phỏng kịch bản, cân nhắc đánh đổi và điều chỉnh trước khi thời tiết xấu, tắc nghẽn cảng hay biến động địa chính trị làm chậm chuỗi vận hành. Khi được hỗ trợ bởi AI, trí tuệ dự báo có thể kết hợp dữ liệu thời tiết, tín hiệu ùn tắc, giá nhiên liệu và chỉ báo rủi ro để khuyến nghị tuyến đi theo từng phút, qua đó giảm tiêu thụ nhiên liệu, hạn chế chậm trễ và kiểm soát chi phí chặt chẽ hơn.
Không chỉ dừng ở định tuyến, AI còn hỗ trợ định giá động, lập kế hoạch tồn kho và chấm điểm rủi ro, giúp doanh nghiệp quyết định khi nào nên đổi chỗ, khi nào nên chờ và mức giá phù hợp. AI có thể đề xuất các tuyến thay thế, tính toán tác động về chi phí và thời gian, đồng thời dự báo ảnh hưởng dây chuyền tới tồn kho và cam kết với khách hàng. Những quy trình từng mất hàng giờ trao đổi nay được rút gọn thành các phương án rõ ràng với các đánh đổi được trình bày minh bạch, biến việc “chữa cháy” thành năng lực dự báo từ sớm.
Ví dụ, trong quá trình triển khai EU ETS, nhiều hãng tàu đã chuyển hướng cập cảng sang các trung tâm ngoài EU như Tangier Med và Port Said nhằm tránh chi phí carbon gia tăng, qua đó tiết kiệm tới 100.000 đô la Mỹ cho mỗi chuyến hoặc hơn 5 triệu đô la Mỹ mỗi năm đối với các tuyến khai thác hàng tuần. Trong ngành vận tải biển hiện đại, lợi thế cạnh tranh nằm ở khả năng đưa ra những quyết định vận hành như vậy với độ chính xác, mức độ minh bạch và tốc độ vượt trội so với các đối thủ thiếu cùng mức độ dự báo.
Năng lực dữ liệu
Dữ liệu đang trở thành “đồng tiền” mới của ngành vận tải biển — nhưng chỉ thực sự có giá trị khi chính xác, kịp thời và an toàn. Dữ liệu đã được kiểm chứng và có thể hành động giúp doanh nghiệp đưa ra quyết định đúng đắn trong một thị trường đầy biến động. Các công cụ cung cấp dữ liệu tin cậy, vững chắc vì thế giữ vai trò then chốt trong việc điều hướng rủi ro.
Kết nối IoT mang lại khả năng cập nhật theo thời gian thực trên toàn chuỗi, từ tàu biển, cảng đến các mắt xích nội địa. Cảm biến theo dõi hiệu suất tàu, tình trạng hàng hóa và hoạt động cảng, qua đó hỗ trợ định tuyến thông minh hơn, sử dụng nhiên liệu hiệu quả hơn và lịch trình chặt chẽ hơn — giảm thời gian chờ, hư hỏng hàng hóa và các khoản phí lưu bãi, lưu container có thể tránh được.
Dữ liệu, cùng khả năng chia sẻ nhanh chóng và thuận tiện, còn giúp tăng cường sức mạnh chung của ngành hàng hải và xây dựng niềm tin trong một hệ sinh thái phân mảnh. Các nền tảng bảo mật ứng dụng blockchain giúp thông tin được truy xuất minh bạch, không thể bị can thiệp. Khi mọi bên cùng dựa trên một nguồn dữ liệu thống nhất, quá trình bàn giao được rút ngắn, tranh chấp giảm xuống và rủi ro được kiểm soát tốt hơn.
Từ dự báo nhu cầu đến xây dựng kịch bản rủi ro, dữ liệu là nền tảng cho mọi quyết định chiến lược. Tuy nhiên, không phải mọi dữ liệu đều đủ chuẩn để làm căn cứ ra quyết định. Những bên chiến thắng sẽ đầu tư vào cách dữ liệu được thu thập, làm sạch, chia sẻ, cũng như vào các “hàng rào bảo vệ” nhằm đảm bảo tính riêng tư và an toàn. Các nền tảng cho phép trao đổi dữ liệu đáng tin cậy giữa hãng tàu, cảng biển và đối tác logistics sẽ trở thành trụ cột của lợi thế cạnh tranh.
Với các doanh nghiệp vận tải biển, con đường phía trước đã rất rõ ràng: xây dựng năng lực biến tín hiệu thô thành quyết định, và tích hợp các quyết định đó vào vận hành hằng ngày. Những đơn vị thực hiện được bước chuyển này sẽ dẫn đầu về chi phí, tốc độ, độ tin cậy và niềm tin của khách hàng.
Dự báo cho năm 2026
Thách thức mang tính quyết định trong những tháng tới sẽ là quản trị rủi ro trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị kéo dài. Kịch bản an toàn nhất là coi biến động sẽ là trạng thái thường trực, chứ không còn là yếu tố bất định có thể loại trừ.
Căng thẳng liên quan đến Iran sẽ tiếp tục khiến phí rủi ro chiến tranh và hiệu quả kinh tế chuyến đi quanh eo biển Hormuz biến động theo những đợt ngắn nhưng dồn dập — mở ra cơ hội cho các đơn vị sở hữu ETA dự báo chính xác, công cụ phòng ngừa rủi ro linh hoạt và khả năng tự động đổi tuyến dựa trên các luồng dữ liệu đã được xác thực.
Tại châu Mỹ, bản đồ địa chính trị đã bị tái định hình sau sự can thiệp quân sự của Mỹ lật đổ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro, đóng băng các yêu sách lâu năm của Caracas đối với vùng Essequibo giàu dầu mỏ, đồng thời mở đường cho một Venezuela ngày càng gắn kết với lợi ích chiến lược và thương mại của Washington. Trong bối cảnh sản lượng ngoài khơi của Guyana tăng mạnh và khả năng một chính phủ mới tái cấu trúc ngành năng lượng Venezuela (nhiều khả năng dưới tác động bên ngoài), các nhà khai thác cần chuẩn bị cho những dịch chuyển nhanh chóng của luồng thương mại Caribe – Đại Tây Dương, điều khoản hợp đồng và ngôn ngữ bảo hiểm.
Tại châu Á, các điểm nóng từ Biển Đông đến eo biển Đài Loan vẫn tiềm ẩn nguy cơ làm gián đoạn những hành lang vận tải then chốt của thương mại toàn cầu. Lợi thế cạnh tranh sẽ thuộc về những doanh nghiệp biết biến địa chính trị thành một “bài toán dữ liệu”: mô hình hóa rủi ro theo thời gian thực, tích hợp trí tuệ dự báo vào quyết định định tuyến và định giá, đồng thời giao dịch dựa trên dữ liệu đã được xác thực và có thể chia sẻ, giúp rút ngắn chu trình ra quyết định từ hàng giờ xuống chỉ còn vài phút, thậm chí vài giây. Ưu thế sẽ nghiêng về các đơn vị có khả năng chia sẻ trạng thái, quyền kiểm soát và bằng chứng rủi ro một cách minh bạch, không thể bị can thiệp, với khách hàng và đối tác.
Làm thế nào để chiến thắng trong năm 2026
Công nghệ và dữ liệu giờ đây đã trở thành hai trụ cột của khả năng chống chịu trong thương mại toàn cầu. Những doanh nghiệp ứng dụng công cụ dự báo, kết nối xuyên suốt hoạt động và chia sẻ dữ liệu đã được xác thực sẽ tự tin điều hướng bất định, đồng thời tạo nhịp dẫn cho một tương lai vận tải biển thông minh hơn và bền vững hơn.
Chris Lin
Nguồn: seatrade-marine
