Trí tuệ nhân tạo (AI) đang hứa hẹn mang lại những lợi ích to lớn cho ngành hàng hải. Tuy nhiên, khi ngành vận tải biển đón nhận quá trình số hóa, tốc độ đào tạo cho các thuyền viên không theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ.
Thuyền viên ngày nay bước vào một môi trường làm việc có tính kết nối cao chưa từng có. Dù điều này mang lại lợi thế lớn, song nhận thức về an ninh mạng và khả năng chống chịu trước các rủi ro kỹ thuật số phần lớn chưa được đưa vào chương trình đào tạo bắt buộc – vốn là nền tảng cốt lõi của an toàn hàng hải. Dù đã có quy định đối với các tàu treo cờ Mỹ yêu cầu thuyền viên phải hoàn thành khóa đào tạo về an ninh mạng như một phần của chương trình đào tạo STCW (Công ước quốc tế về tiêu chuẩn huấn luyện, cấp chứng chỉ và trực ca cho thuyền viên), chúng ta vẫn đang chờ nội dung này được áp dụng như một tiêu chuẩn toàn cầu. An ninh mạng cần phải là một phần bắt buộc trong chương trình Đào tạo Cơ bản STCW. Thêm vào đó, mối đe dọa an ninh mạng hiện đã nghiêm trọng đến mức Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) cần chính thức đưa vấn đề này vào chương trình nghị sự như một ưu tiên hàng đầu đối với các tiêu chuẩn đào tạo hàng hải toàn cầu.
Giờ đây, ngành hàng hải không thể tiếp tục coi khả năng phục hồi an ninh mạng chỉ là một sáng kiến tự nguyện của doanh nghiệp hay là nhiệm vụ chuyên trách của bộ phận IT. Trong bối cảnh AI khiến các cuộc tấn công mạng diễn ra nhanh hơn, tinh vi hơn và khó phát hiện hơn, mỗi thuyền viên cần được trang bị kiến thức cơ bản về an ninh mạng ngay từ khi bắt đầu sự nghiệp. Tại SmartSea, chúng tôi đang ghi nhận một sự gia tăng rõ rệt các vụ tấn công mạng và lừa đảo qua mạng (phishing) nhắm vào các tổ chức, doanh nghiệp hàng hải.
Xu hướng này đáng báo động đối với bất kỳ ai trong ngành. Khi các công cụ AI ngày càng trở nên mạnh mẽ và phổ biến, tội phạm mạng đang lợi dụng chính công nghệ này để thực hiện các cuộc tấn công nhanh hơn và thuyết phục hơn.
Đó là lý do tại sao công tác đào tạo nhân lực ngành hàng hải cần phải phát triển. Trong lĩnh vực hàng hải và logistics, hàng loạt sự cố ảnh hưởng đến DP World Australia, Cảng Nagoya hay nền tảng ShipManager của DNV đã chứng minh các cuộc tấn công mạng có thể gây gián đoạn hoạt động vận hành đến mức nào. Dù những vụ tấn công này không hẳn do AI gây ra, nhưng các lỗ hổng hệ thống vốn đã chực chờ sẵn. AI chỉ đơn giản là làm cho các cuộc tấn công mạng diễn ra với tốc độ nhanh hơn, quy mô lớn hơn và khó ngăn chặn hơn đáng kể.
Đối với một ngành công nghiệp được xây dựng trên nền tảng của sự tin cậy, giao tiếp và ra quyết định kịp thời, điều này đặt ra một thách thức vô cùng nghiêm trọng. Mỗi ngày, các thuyền viên và nhân viên trên bờ phải tiếp nhận hàng loạt chỉ thị, xử lý tài liệu, phản hồi các yêu cầu và tương tác liên tục với hệ thống kỹ thuật số. Đó có thể là tin nhắn từ giám sát kỹ thuật, yêu cầu giấy tờ từ đại lý, thông báo thay đổi thông tin ngân hàng từ nhà cung ứng, hay chỉ là một yêu cầu đăng nhập đối với thuyền viên. Ngày càng nhiều trường hợp AI có thể được sử dụng để làm cho các thông tin liên lạc gian lận trông có vẻ hợp pháp, cho dù thông qua email thuyết phục, giọng nói giả mạo, video bị thao túng hoặc danh tính kỹ thuật số được tạo dựng một cách rất chân thực.
Thực tế là khả năng chống chịu trước các mối đe dọa an ninh mạng không chỉ còn là vấn đề công nghệ, mà là vấn đề con người. Thủy thủ đoàn thường là tuyến phòng thủ đầu tiên chống lại các hoạt động đáng ngờ. Thế nhưng, họ chỉ có thể phát huy vai trò đó một khi được đào tạo bài bản để nhận biết đâu là mối đe dọa.
Việc phổ cập nhận thức về an ninh mạng ngay từ khi bắt đầu sự nghiệp của thuyền viên sẽ giúp thiết lập một tiêu chuẩn chung về năng lực kỹ thuật số cho toàn ngành. Giải pháp này cũng sẽ giảm bớt sự khác biệt đáng kể hiện có giữa các doanh nghiệp — nơi mà việc đào tạo an ninh mạng cho nhân viên thường bị phụ thuộc hoàn toàn vào ngân sách, mức độ ưu tiên hay mức độ trưởng thành của từng công ty.
Tuy nhiên, để xây dựng một ngành hàng hải có năng lực chống chịu trước các mối đe dọa an ninh mạng vững vàng hơn đòi hỏi mức độ hợp tác cao hơn từ nhiều phía. Các chủ tàu và đơn vị quản lý tàu phải tiếp tục đầu tư vào các chương trình đào tạo và nâng cao nhận thức, trong khi các nhà cung cấp công nghệ cần thiết kế các hệ thống vừa bảo mật cao, vừa thân thiện với người dùng. Các cơ quan quản lý và các tổ chức trong ngành cũng phải hợp tác để đảm bảo rằng các tiêu chuẩn đào tạo luôn bắt kịp với tốc độ thay đổi của công nghệ.
Các cuộc tấn công mạng có sự hỗ trợ của AI sẽ còn tiếp tục phát triển, và ngành hàng hải không thể chỉ dựa vào công nghệ. Hệ thống phòng thủ mạnh nhất của ngành vẫn luôn là một lực lượng lao động được đào tạo bài bản — có khả năng nhận diện các mối đe dọa, đặt câu hỏi về các hoạt động nghi vấn và phản ứng phù hợp.
Ngành vận tải biển đã liên tục điều chỉnh các tiêu chuẩn đào tạo để đối phó với những rủi ro đang thay đổi.. Giờ đây, khi công nghệ kỹ thuật số ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong hoạt động của tàu thuyền, nhận thức về an ninh mạng cần được xem là một phần của sự phát triển đó. Chuẩn bị hành trang cho các thuyền viên trong tương lai có nghĩa là trang bị cho họ những kỹ năng để quản lý không chỉ những yêu cầu về thể chất của cuộc sống trên biển, mà còn cả những rủi ro kỹ thuật số hiện đang là một phần của hoạt động hàng hải hiện đại.
Dương Linh
Nguồn: splash247
