Lực lượng Mỹ hoạt động tại eo biển Hormuz, tháng 4 năm 2026
Mỹ và Iran đã hoàn tất một thỏa thuận được chờ đợi từ lâu nhằm chấm dứt tình trạng bế tắc tại eo biển Hormuz và khôi phục hoạt động giao thông tại đây. Thỏa thuận ngừng bắn mới có thời hạn 60 ngày từng bị hoãn vào phút chót sau khi một cuộc không kích của Israel vào Beirut khiến Iran đình chỉ việc ký kết vốn được lên lịch vào Chủ nhật, đồng thời chuẩn bị một cuộc tấn công đáp trả vào lãnh thổ Israel. Theo các nguồn tin từ phía Iran, Nhà Trắng đã đưa ra thêm những nhượng bộ đối với Iran để ngăn chặn cuộc tấn công này, nhờ đó thỏa thuận đã được hoàn tất.
"Các lực lượng vũ trang đã sẵn sàng cho một biện pháp đáp trả mang tính quyết định. Chính điều này đã góp phần hoàn thiện nội dung thỏa thuận, đồng thời thúc đẩy giải quyết một số vướng mắc còn tồn đọng trong quá trình đàm phán," Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi phát biểu trong một tuyên bố.
Thỏa thuận sẽ được ký kết vào thứ Sáu tuần tới tại Geneva (Thụy Sĩ), với sự tham dự (nhiều khả năng) của Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance. Hôm Chủ nhật, ông Vance cho biết Tổng thống Donald Trump cũng có thể sẽ góp mặt tại sự kiện này.
Nhà Trắng tuyên bố rằng thỏa thuận sẽ lập tức dỡ bỏ cả hai lệnh phong tỏa tại eo biển Hormuz ngay khi được ký kết vào thứ Sáu tới — một sự nhượng bộ mới, theo các nguồn tin của Iran. Truyền thông Iran, cho rằng thỏa thuận ban đầu kêu gọi dỡ bỏ dần lệnh phong tỏa của Mỹ trong vòng 60 ngày, từng bước một theo sự tuân thủ của Iran. Tuy nhiên, theo hãng tin Fars, để thỏa thuận có thể được thông qua ngay trong ngày Chủ nhật và ngăn chặn một cuộc tấn công từ Iran nhắm vào Israel, Nhà Trắng đã chấp thuận đình chỉ lệnh phong tỏa ngay lập tức. Quyết định này sẽ giúp chính quyền Tehran nhanh chóng tiếp cận nguồn doanh thu mới từ hoạt động xuất khẩu dầu mỏ.
Nhà Trắng hiện chưa công bố thêm các chi tiết khác của thỏa thuận, và những thông tin do phía Iran đưa ra về nội dung văn bản này không dễ dàng được xác minh. Tuy nhiên, thỏa thuận dường như chứa đựng nhiều yêu cầu từ phía Tehran. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) theo đường lối cứng rắn hiện đang nắm quyền kiểm soát tại Tehran, theo mô tả chi tiết của họ, thỏa thuận sẽ cho phép Iran tiếp cận 25 tỷ USD từ quỹ nước ngoài bị đóng băng của chính họ, đình chỉ các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với hoạt động bán dầu của Iran, và cho phép nước này tái xây dựng kho tên lửa đạn đạo. Các nguồn tin cũng cho biết thỏa thuận cho phép Iran giữ lại lượng uranium làm giàu cao và pha loãng tại địa phương để giảm nồng độ xuống thấp hơn — trái ngược với yêu cầu ban đầu của Mỹ là phải chuyển số uranium này sang Mỹ, và hơn nữa, để ngỏ các chi tiết của chương trình đó cho 60 ngày thảo luận thêm.
Chính quyền Tổng thống Trump khẳng định Iran sẽ không nhận được "tiền mặt" từ thỏa thuận này, và Iran sẽ phải cam kết không phát triển vũ khí hạt nhân (một lời hứa lâu dài của Iran đã có trước khi cuộc xung đột hiện tại diễn ra).
Những thông tin ban đầu không được đón nhận tích cực tại Israe, nơi các nhà bình luận cho rằng thỏa thuận sẽ mang lại các nhượng bộ về kinh tế cho Iran mà không thực sự hạn chế khả năng quân sự của Iran.
"Người Mỹ trao cho Iran rất nhiều thứ — nhưng chẳng nhận lại được gì. Điều nực cười nhất là cuộc chiến này lại kết thúc bằng việc dỡ bỏ lệnh trừng phạt đối với hoạt động bán dầu, một điều thậm chí còn chưa từng tồn tại trước cuộc chiến," chuyên gia bình luận Amichai Stein của kênh i24 nhận xét. "Người Mỹ nhận lại được gì? Không gì cả. Không hạt nhân, không tên lửa đạn đạo, không lực lượng ủy nhiệm," nghĩa là không có giới hạn nào đối với chương trình hạt nhân, kho tên lửa đạn đạo hay các nhóm ủy nhiệm của Iran (như Hezbollah, lực lượng Houthi và các nhóm dân quân Shiite ở Iraq).
Hãng thông tấn Mehr của Iran ngay lập tức tuyên bố rằng thỏa thuận sẽ giúp Iran tiếp cận 12 tỷ USD trong số các quỹ bị đóng băng ngay lập tức, trước khi bước vào 60 ngày đàm phán tiếp theo. Tuy nhiên, các quan chức Nhà Trắng đã lặng lẽ nói với đài CBS rằng thông tin này là không chính xác và thỏa thuận có chứa các điều khoản trả tiền theo hiệu quả: Iran sẽ chỉ nhận được hàng tỷ USD từ các quỹ bị đóng băng sau khi chứng minh được rằng họ đang thực hiện đúng các cam kết của mình — chứ không phải nhận trước như truyền thông nhà nước Iran đưa tin.
"Nhiều vị tổng thống đã cố gắng lập lại hòa bình với Iran, và tất cả họ đều thất bại trước tôi. Lần đầu tiên, các nhà lãnh đạo trong khu vực đã tìm thấy một tổng thống có thể giúp họ đạt được nền hòa bình thực sự," Tổng thống Donald Trump tuyên bố trên mạng xã hội vào tối muộn Chủ nhật. "Các đội tàu trên thế giới, hãy khởi động động cơ. Hãy để dòng dầu mỏ được khơi thông!"
Các cuộc không kích vào phút chót của Israel đe dọa thỏa thuận sắp ký kết
Hy vọng dường như đã lung lay vào sáng sớm Chủ nhật sau khi các lực lượng Israel tiến hành một cuộc không kích quy mô lớn vào Beirut để đáp trả các vụ tấn công bằng tên lửa trước đó của Hezbollah. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) lập tức phát tín hiệu sẽ sớm tung ra các đòn đánh trả đũa nhắm vào lãnh thổ Israel.
"Đây rõ ràng là một nỗ lực của Israel nhằm phá hoại thỏa thuận của Tổng thống và kéo Mỹ trở lạicuộc chiến," một nhà ngoại giao thân cận với các cuộc đàm phán chia sẻ với đài Fox News.
Tổng thống Donald Trump không tán thành chiến dịch không kích của Israel. "Thật là tồi tệ — tôi không thể tin nổi. một giờ trước khi chúng tôi chuẩn bị ký kết thỏa thuận," ông Trump nói với phóng viên Barak Ravid của trang Axios. "Tại sao [Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu] lại phải thực hiện một cuộc tấn công như vậy? Tôi đã vô cùng giận dữ và đã thẳng thắn cho ông ấy biết điều đó. Ông ấy không có khả năng phán đoán, Tôi đã cho ông ấy biết điều đó."
Phía Iran đã phản ứng trước cuộc không kích vào Beirut — nơi đặt trụ sở của Hezbollah, lực lượng ủy nhiệm của nước này tại Lebanon tổ chức khủng bố Hezbollah — bằng việc tuyên bố phản công.
"Hành động gây hấn của chủ nghĩa phục quốc Do Thái vào Dahiya [phía nam Beirut] một lần nữa cho thấy Mỹ hoặc là không có ý chí, hoặc là không có khả năng thực hiện các nghĩa vụ của mình," nhà đàm phán hàng đầu của Iran, Chủ tịch Quốc hội Mohammad-Bagher Ghalibaf phát biểu. "Nếu các vị không có ý chí và khả năng thực hiện các nghĩa vụ của mình, thì không thể nói về việc tiếp tục con đường này."
Nhiều nhà phân tích và quan chức Israel lưu ý rằng các điều khoản của thỏa thuận — theo như thông tin rò rỉ từ phía Iran và Mỹ — có thể không không phục vụ lợi ích tốt nhất cho Israel. "Không một ai hài lòng với điều này. Chúng tôi hiểu rằng nó không có lợi cho chúng tôi và gây tổn hại đến các lợi ích của Israel. Điều đáng lo ngại là Israel không thể tác động đến nó," một quan chức cấp cao của Israel chia sẻ với phóng viên Shaiel Ben-Ephraim. "Iran đã nhận ra rằng họ có thể đạt được mọi thứ bằng vũ lực, và họ sẽ sử dụng điều đó để chống lại các nước láng giềng cũng như chống lại chính chúng tôi."
Chris Lin
Nguồn: maritime-executive
