Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) từng dự báo cuộc xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran sẽ gây ra cuộc khủng hoảng năng lượng tồi tệ nhất lịch sử. Với việc 20% lượng khí hóa lỏng (LNG) và 25% lượng dầu vận tải đường biển toàn cầu bị gián đoạn, tác động của nó lẽ ra đã vượt xa các cú sốc dầu mỏ những năm 1970.
Tuy nhiên, bất chấp những hoảng loạn ban đầu, cuộc khủng hoảng đã không lan rộng như dự đoán. Giá dầu đã giảm dù eo biển Hormuz vẫn được mở cửa hoàn toàn.
Tại sao? Có bốn lý do Thứ nhất, thị trường dầu mỏ đang hoạt động như thể cuộc xung đột sẽ sớm kết thúc. Thứ hai, các nhà sản xuất dầu khác đã nhanh chóng tận dụng cơ hội. Thứ ba, nhu cầu tiêu thụ dầu toàn cầu sụt giảm. Và cuối cùng, nhiều quốc gia đã tiêu thụ hết trữ lượng dầu của mình.
Cuộc khủng hoảng đã kết thúc chưa?? Câu trả lời là chưa. Trữ lượng dầu ở nhiều quốc gia hiện đang cạn kiệt. Mỹ — quốc gia tiêu thụ dầu lớn nhất thế giới — sắp bước vào mùa du lịch cao điểm từ cuối tuần này. Nếu cuộc chiến với Iran tiếp tục kéo dài, một cuộc khủng hoảng toàn cầu thực sự sẽ là điều khó tránh khỏi.
1: Thị trường dầu mỏ vẫn trầm lắng
Sự tăng giá khí hóa lỏng (LNG) toàn cầu năm nay dường như chỉ là nhất thời so với sự tăng vọt sau khi xung đột Nga-Ukraine nổ ra vào năm 2022.
Đối với dầu thô, tác động có phần rõ rệt hơn. Kể từ tháng 1, giá dầu Brent tiêu chuẩn đã tăng 72%, từ mức 61 USD lên khoảng 105 USD/thùng (85 đến 153 đô la Úc) tính đến ngày 21/05.
Dù đây là mức tăng mạnh, nhưng con số này vẫn còn cách rất xa dự báo 200 USD/thùng (281 đô la Úc) mà một số nhà phân tích dự báo trong những ngày đầu cuộc chiến. Các nhà phân tích khác cũng dự đoán giá dầu sẽ tiệm cận mức kỷ lục gần 147 USD/thùng (206 đô la Úc) thiết lập năm 2008, vài tháng trước khi cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu bắt đầu. Tuy nhiên trên thực tế, giá dầu vẫn chưa vượt qua mức đỉnh 120 USD/thùng (168 đô la Úc) của năm 2022.
Các nhà giao dịch dầu mỏ dường như đang hành động với hy vọng cuộc xung đột sẽ sớm kết thúc và các hoạt động vận chuyển dầu sẽ sớm trở lại bình thường.
Trước khi chiến tranh nổ ra, thế giới đang trong tình trạng dư thừa dầu mỏ quy mô lớn. Công nghệ khai thác khí đá phiến bằng phương pháp thủy lực đã biến Mỹ từ một quốc gia nhập khẩu dầu lớn trở thành nhà sản xuất lớn nhất thế giới, đồng thời đưa Argentina gia nhập nhóm các nước xuất khẩu dầu.
Trong 10 tháng đầu năm 2025, dự trữ dầu toàn cầu tăng trung bình 1,2 triệu thùng mỗi ngày. Trung Quốc đóng vai trò chủ chốt khi đóng góp khoảng 1,1 triệu thùng/ngày vào kho dự trữ của mình. Trước khi cuộc chiến bắt đầu vào tháng 2, cả Iran và Nga đều đang ráo riết tìm kiếm khách hàng cho nguồn dầu vốn đang chịu các lệnh trừng phạt của họ.
2: Các nhà sản xuất dầu khác đẩy mạnh xuất khẩu
Nhà sản xuất dầu ở Trung Đông khai thác khoảng 30% lượng dầu trên toàn cầu. Cuộc chiến bùng nổ đã làm giảm một phần nguồn cung này.
Để đối phó, các quốc gia sản xuất dầu khác đã tăng cường xuất khẩu. Các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với dầu mỏ Nga đã tạm thời được dỡ bỏ, giúp bổ sung nguồn cung cho thị trường thế giới. Nhưng các cơ sở dầu mỏ của Nga đã liên tục bị máy bay không người lái của Ukraine tấn công trong năm nay.
Tại khu vực châu Mỹ, các quốc gia như Mỹ, Argentina, Brazil và Guyana đều đồng loạt tăng sản lượng để bù đắp khoảng thiếu hụt nguồn cung.
3: Nhu cầu dầu sụt giảm
Nhiều quốc gia đang nỗ lực cắt giảm nhu cầu dầu mỏ. Dự báo nhu cầu toàn cầu sẽ giảm hơn 2% trong quý này, chủ yếu tập trung tại các nước đang phát triển ở châu Á — khu vực vốn phụ thuộc nhiều nhất vào nguồn cung từ Trung Đông.
Bên cạnh sự sụt giảm tự nhiên do giá cao, 76 quốc gia đã triển khai các biện pháp khẩn cấp nhằm cắt giảm nhu cầu dầu mỏ hơn nữa.
Australia đã sử dụng chính sách ngoại giao năng lượng để đảm bảo nguồn cung nhiên liệu dồi dào hơn thông qua các thỏa thuận bán khí đốt và than đá. Những nỗ lực này giúp củng cố lượng dự trữ dầu diesel, xăng và nhiên liệu bay.
Tính đến thời điểm hiện tại, nhiên liệu bay là mặt hàng duy nhất ghi nhận sự sụt giảm nhu cầu tại Australia. Trong tháng 3, nhu cầu đã giảm 18% so với tháng trước đó, trong khi lượng sử dụng dầu diesel thực tế lại tăng thêm 4%.
4: Lượng dự trữ đang cạn kiệt
Vào tháng 3, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã làm trung gian cho việc giải phóng lượng dự trữ dầu toàn cầu lớn nhất trong lịch sử. Động thái này có lẽ đã góp phần lớn nhất vào việc lấp đầy khoảng trống nguồn cung.
Trung Quốc, quốc gia nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới, đã sử dụng đến kho dự trữ khổng lồ 1,4 tỷ thùng của mình và cắt giảm lượng mua.
Dù vậy, nhu cầu dầu thô thế giới vẫn đang vượt xa nguồn cung. Lượng dự trữ toàn cầu đang được sử dụng với tốc độ kỷ lục và hiện đã ở mức thấp nhất trong vòng 8 năm qua.
Tại thời điểm cuộc chiến nổ ra 12 tuần trước, Trung Quốc có lượng dự trữ đủ dùng trong khoảng 82 ngày. Với mức tiêu thụ khoảng 17 triệu thùng mỗi ngày, lượng dự trữ của nước này sẽ giảm xuống gần như bằng 0 trong vòng 11 tuần nếu không được bổ sung kịp thời.
Khi Bắc bán cầu bước vào mùa hè, nhu cầu năng lượng tại các quốc gia trọng điểm sẽ còn tăng cao. Tại Mỹ, kỳ nghỉ lễ Memorial Day (Lễ Chiến sĩ trận vong) vào cuối tuần này theo truyền thống là thời điểm bắt đầu cho mùa du lịch cao điểm. Dù hiện nay Mỹ đã tự chủ được phần lớn nguồn dầu, nhưng sự tăng đột biến trong tiêu thụ nội địa có thể khiến lượng dầu dành cho xuất khẩu giảm đi.
Khủng hoảng diễn biến chậm?
Cho đến nay, cuộc khủng hoảng năng lượng năm nay được cảm nhận rõ rệt nhất tại các quốc gia đang phát triển, nơi hình ảnh những dòng người xếp hàng dài chờ mua xăng và dầu diesel đã trở nên phổ biến.
Các quốc gia giàu có hơn đã có những biện pháp tự bảo vệ tốt hơn, nhưng các giải pháp này đều có giới hạn. Cuộc khủng hoảng vẫn chưa kết thúc.
Theo dự báo từ các chuyên gia phân tích tại JP Morgan Chase, nguồn cung dầu ở các nước giàu có có thể sẽ còn thắt chặt hơn nữa vào đầu tháng 6. Đến tháng 9, dự trữ dầu có khả năng giảm xuống mức đủ thấp để gây áp lực thực sự lên các nền kinh tế. Lịch sử cho thấy các quốc gia sẽ cắt giảm nhu cầu đối với các sản phẩm dầu mỏ trước khi tình hình trở nên tồi tệ đến mức đó.
Nếu xung đột tiếp tục kéo dài và nguồn dầu từ Trung Đông vẫn chưa thể trở lại thị trường, các quốc gia giàu có sẽ không còn khả năng vượt qua được khó khăn này.
Dương Linh
Nguồn: Hellenicshipping
