Làn sóng đẩy mạnh đóng tàu điện của Trung Quốc đang tăng tốc với tốc độ chóng mặt. Các dữ liệu mới nhất cho thấy quốc gia này đang chuyển dịch các tàu chở hàng chạy bằng pin từ các dự án thử nghiệm sang vận hành thương mại thực tế với tốc độ mà không một quốc gia nào khác có thể theo kịp.
Nghiên cứu từ Hội đồng Quốc tế về Giao thông Sạch (ICCT) chỉ ra rằng Trung Quốc đã đưa vào vận hành hơn 440 tàu điện tính đến cuối năm 2024. Trong số đó, tàu phà vẫn chiếm tới 97% tổng đội tàu, phản ánh thực tế rằng việc điện hóa các thế hệ tàu nhỏ chạy trên các tuyến đường ngắn và cố định là tương đối dễ dàng. Thế nhưng, bước chuyển dịch quan trọng và đáng chú ý hơn cả lúc này lại đang diễn ra ở phân khúc tàu chở hàng — nơi mà kích thước tàu, tầm hoạt động cũng như độ phức tạp trong vận hành đều đang tăng lên mạnh mẽ.
Vào năm 2022, Trung Quốc mới chỉ sở hữu vỏn vẹn 4 tàu chở hàng chạy bằng điện. Thế nhưng đến năm 2025, con số này đã tăng vọt lên 42 tàu, đánh dấu mức tăng trưởng kinh ngạc tới 950% chỉ trong vòng 3 năm.
Đội tàu điện này cũng đã được đa dạng hóa thay vì chỉ dừng lại ở các mẫu tàu thử nghiệm quy mô nhỏ, với sự xuất hiện của các tàu chở hàng rời, tàu container và tàu chở hàng đa năng chạy điện chính thức đi vào hoạt động. Trọng tải tối đa của tàu đã tăng từ mức khoảng 3.000 DWT năm 2022 lên khoảng 14.000 DWT vào năm 2025. Đồng thời, tầm vận hành cũng được cải thiện rõ rệt: từ mức thông thường trước đây là 150 - 400 km, nay một số con tàu đang hoạt động đã có thể di chuyển quãng đường lên tới 500 km cho mỗi lần sạc.
Các tuyến đường thủy nội địa đã trở thành bãi thử nghiệm chính cho công nghệ này. Tính đến cuối năm 2025, có tới 86% số tàu chở hàng chạy điện của Trung Quốc hoạt động trên các con sông nội địa, với các dự án thí điểm trải dài khắp 9 tỉnh và thành phố trực thuộc trung ương, bao gồm lưu vực sông Trường Giang (sông Dương Tử), sông Châu Giang và kênh đào Kinh-Hàng (Kênh đào Lớn Bắc Kinh - Hàng Châu). Các tỉnh Sơn Đông, Giang Tô, Tứ Xuyên và Hồ Bắc hiện đã bắt đầu mở rộng quy mô các chương trình này sau khi hoàn tất giai đoạn thử nghiệm và nghiệm thu thành công về cả mặt kỹ thuật lẫn thương mại.
Sự kiện khai trương tuyến vận tải lưỡng dụng sông - biển phát thải bằng không đầu tiên của Trung Quốc gần đây đã minh chứng rõ nét cho bước chuyển dịch này. Tàu container chạy điện Ningyuan Dianpeng có sức chứa 742 TEU hiện đang kết nối cảng Gia Hưng với cảng Ninh Ba - Chu Sơn. Con tàu này sử dụng hệ thống gồm 10 khối pin dạng container với tổng dung lượng lưu trữ khoảng 20.000 kWh. Tuyến vận tải này được kỳ vọng sẽ tiết kiệm khoảng 800 tấn nhiên liệu và cắt giảm hơn 2.000 tấn khí thải CO2 mỗi năm, đồng thời trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi logistics phát thải bằng không quy mô lớn hơn tại vùng Đồng bằng sông Trường Giang.
Trung Quốc đang xây dựng cả một hệ sinh thái vận hành xung quanh ngành vận tải biển chạy điện: từ sản xuất pin, hệ thống đóng tàu, cơ sở hạ tầng sạc và hoán đổi pin, cho đến sự phối hợp tại các cảng biển và các chính sách hỗ trợ từ chính phủ. Chiến lược này phản chiếu hoàn hảo công thức thành công từng giúp Trung Quốc thống trị các lĩnh vực xe điện, năng lượng mặt trời và pin lưu trữ trước đây.
Tất nhiên, các rào cản vẫn còn đó. Chi phí đầu tư pin ban đầu lớn, hạ tầng trạm sạc còn hạn chế, quy hoạch vùng còn manh mún và nhu cầu vận chuyển hàng hóa chưa thực sự ổn định vẫn là những yếu tố kìm hãm đà triển khai diện rộng. Thế nhưng, định hướng phát triển thì đã quá rõ ràng. Ngành vận tải hàng hải bằng tàu điện tại Trung Quốc không còn là những dự án thử nghiệm công nghệ mang tính nhỏ lẻ nữa. Nó đang thực sự chuyển mình thành một chương trình quy mô công nghiệp thực thụ.
Chris Lin
Nguồn: splash247
