Hai sự kiện dồn dập trong chưa đầy 24 giờ vào tuần trước đã lột tả chính xác thực tế tại eo biển Hormuz hiện nay: tàu thuyền bắt đầu nhộn nhịp trở lại, nhưng nguy hiểm thì vẫn luôn rình rập.
Cụ thể, ít nhất 5 siêu tàu dầu mang theo 10 triệu thùng dầu thô của Ả Rập Xê-út đã thuận lợi đi qua eo biển Hormuz. Hoạt động giao thương này được nối lại ngay sau khi Ras Tanura — cảng xuất khẩu dầu mỏ lớn nhất thế giới — hoạt động trở lại sau gần 4 tháng đóng băng do cuộc xung đột liên quan đến Iran.
Để nhanh chóng giải phóng lượng dầu này, tập đoàn Aramco đã chuyển sang áp dụng cơ chế giá giao ngay, chào bán 6 triệu thùng cho các đối tác châu Á với những điều khoản được giới thương nhân đánh giá là hấp dẫn chưa từng có.
Tuy nhiên, ngay tại khu vực cửa ngõ eo biển thuộc Vịnh Aden, cách cảng Balhaf (Yemen) khoảng 76 hải lý về phía nam, một tàu thương mại đã bị 4 đối tượng vũ trang mang theo súng phóng lựu áp sát và tràn lên tàu.
Trước khi rời đi, nhóm vũ trang này đã phá hoại buồng lái của tàu; rất may toàn bộ thuyền viên đã kịp trú ẩn an toàn trong phòng bọc thép (citadel). Chỉ hai giờ sau đó và ở ngay gần khu vực này, một con tàu khác lại báo cáo về việc bị một chiếc thuyền nhỏ bám đuôi trước khi bỏ đi. Đáng chú ý, các vụ việc trên xảy ra ngay sau khi các cơ quan giám sát khu vực ghi nhận không có bất kỳ sự cố nào trong suốt 48 giờ trước đó.
Nếu đối chiếu với các kịch bản giả định trước đây, những diễn biến này hoàn toàn nằm trong dự tính. Con đường hậu lệnh ngừng bắn từ đầu đã được dự báo là sẽ diễn ra theo hai hướng: hoặc là sự trở lại dần dần của con đường ngoại giao, hoặc là một hành lang vận tải được kiểm soát chặt chẽ khi chưa có thỏa thuận toàn diện. Việc đạt được một giải pháp đa phương trọn vẹn vốn luôn được xem là kịch bản khó xảy ra nhất.
Việc cảng Ras Tanura tăng tốc hoạt động chính là minh chứng rõ nhất cho kịch bản "hành lang được kiểm soát": sản lượng vận tải thực tế và sự cạnh tranh về giá đang hồi phục nhanh hơn rất nhiều so với tiến trình xây dựng một cơ chế pháp lý bền vững.
Vụ đột kích tàu ngoài khơi Balhaf cũng đi theo một kịch bản quen thuộc từng xảy ra trước đây. Các phân tích trước đó trong chuỗi bài này đã kết luận rằng: một số mối đe dọa vũ trang vẫn sẽ tồn tại bất chấp các nỗ lực hạ nhiệt căng thẳng truyền thống. Chúng thường có xu hướng kích hoạt ngay vào thời điểm các hãng tàu bắt đầu chủ quan, lơ là cảnh giác — một thực tế từng được chứng minh khi các vụ bắt giữ tàu trước đây tại Hormuz cũng đều xảy ra ngay sau khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực. Giờ đây, kịch bản đó lại đang lặp lại ở vùng biển ngay kế bên.
Những gì diễn ra tuần trước cho thấy một sự tách biệt rõ rệt: trong khi hoạt động vận tải tại vùng lõi eo biển Hormuz đang dần bình thường trở lại, thì các tuyến đường tiếp cận vùng biển này qua Vịnh Aden vẫn tiềm ẩn những rủi ro an ninh âm ỉ mà các thỏa thuận ngừng bắn chưa thể chạm tới.
Hệ quả là các công ty bảo hiểm rủi ro chiến tranh có thể sẽ định giá phí bảo hiểm khác nhau cho hai khu vực này. Phí bảo hiểm cho tuyến đi qua eo biển Hormuz sẽ được nới lỏng, trong khi một mức phí phụ thu riêng biệt vẫn sẽ được duy trì đối với các tàu chọn lộ trình qua Vịnh Aden.
Sự việc này còn phát đi một tín hiệu rộng lớn hơn. Chính quyền các quốc gia nắm giữ những eo biển chiến lược khác ngoài Vịnh Ba Tư cũng đang đổ dồn sự chú ý vào đây để xem: liệu dòng chảy thương mại quy mô lớn có thể hồi sinh hay không, ngay cả khi các mối đe dọa vũ trang xung quanh vẫn hiện hữu và chưa được giải quyết triệt để.
Nếu câu trả lời là có — nghĩa là nếu ngành vận tải biển chấp nhận những sự cố như ở Balhaf như một khoản chi phí rủi ro trong kinh doanh thay vì là lý do để dừng lại — thì chính điều này sẽ trở thành một tiền lệ mới, một hình mẫu có giá trị tham chiếu vượt xa phạm vi của eo biển Hormuz.
Kết luận cốt lõi và mang tính bền vững nhất ở đây là: sự phục hồi tại hành lang này chưa bao giờ đồng nghĩa với việc các rủi ro cốt lõi đã biến mất. Điều duy nhất thay đổi là ngành hàng hải đã học được cách chung sống và tiếp tục ra khơi bất chấp những hiểm họa đó.
Nguồn: container-news
