Thương mại nông sản toàn cầu đang tiếp tục mở rộng, nhưng quãng đường vận chuyển dài hơn, sự gián đoạn khí hậu và áp lực ngày càng tăng lên các tuyến hàng hải huyết mạch đang bắt đầu định hình lại thị trường hàng rời và hỗ trợ nhu cầu tấn-dặm (tonne-mile) cho các chủ tàu.
Các phân tích mới từ các hãng môi giới tàu biển Ursa, Braemar và Xclusiv chỉ ra rằng sự kết hợp giữa thời gian hành trình kỷ lục, sự thay đổi trong mô hình xuất khẩu ngũ cốc và nguy cơ thời tiết El Niño sắp xảy ra có thể làm thắt chặt nguồn cung tàu và thúc đẩy thị trường vận tải hàng hóa trong 18 tháng tới.
Theo Ursa Shipbrokers, thời gian hành trình trung bình của hàng nông sản toàn cầu đạt 33,2 ngày trong quý đầu tiên của năm 2026, mức cao nhất được ghi nhận trong các dữ liệu lịch sử hiện có.
Con số này bao gồm cả thời gian trên biển và thời gian lưu tại cảng đối với các loại hàng nông sản rời, bao gồm lúa mì, ngô, đậu tương, lúa mạch và gạo được vận chuyển quốc tế trên các tàu hàng rời.
Ursa ước tính lượng hàng nông sản vận chuyển đạt 182,9 triệu tấn trong quý, tăng từ mức 170,3 triệu tấn của một năm trước đó, trong khi thời gian vận chuyển đã tăng gần 13% so với cùng kỳ năm ngoái, lên mức 20,3 ngày.
Hãng môi giới này cho biết sự gia tăng này phần lớn là do khoảng cách hành trình dài hơn, chứ không phải do tắc nghẽn cảng hay tốc độ tàu chậm hơn.
“Các tàu hàng rời cần nhiều thời gian hơn trong ba tháng đầu năm 2026 để vận chuyển và dỡ hàng nông sản,” Ursa cho biết trong báo cáo của mình.
Trong khi đó, thương mại nông sản đường biển toàn cầu tiếp tục tăng trưởng ổn định. Ursa ước tính sản lượng hàng vận chuyển trong tháng 4 đạt 67,7 triệu tấn, tăng 14% so với cùng kỳ năm ngoái và đánh dấu tháng thứ mười liên tiếp tăng trưởng hàng năm.
Sản lượng nông sản vận chuyển lũy kế từ tháng 1 đến tháng 4 đạt 250,6 triệu tấn, mức cao nhất trong ít nhất một thập kỷ qua.
Câu chuyện về sự tăng trưởng cấu trúc vẫn được duy trì. Xuất khẩu nông sản đường biển toàn cầu đã tăng từ 564,7 triệu tấn năm 2016 lên mức kỷ lục 722,8 triệu tấn vào năm 2025, cho thấy tốc độ tăng trưởng kép hàng năm khoảng 3%. Tuy nhiên, các hãng môi giới cho biết động lựcchính tiếp theo đối với thị trường hàng rời có thể đến từ những biến động thời tiết liên quan đến một chu kỳ El Niño tiềm tàng.
Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Hoa Kỳ (NOAA) đã dự báo xác suất xảy ra hiện tượng El Niño từ tháng 5 đến tháng 7 năm nay là 82%, với khả năng xảy ra một hiện tượng cường độ mạnh vào cuối năm 2026 ngày càng cao.
Braemar lưu ý rằng chu kỳ El Niño lớn trước đó vào năm 2023-24 đã gây ra những tác động hỗn hợp trên các vùng trồng trọt toàn cầu, bao gồm tình trạng hạn hán ở các khu vực thuộc châu Á và miền nam châu Phi, cũng như sự thay đổi mô hình lượng mưa trên khắp châu Mỹ.
Lần này, các nhà phân tích tin rằng các điều kiện thời tiết thay đổi có thể làm biến đổi đáng kể dòng chảy ngũ cốc.
Hội đồng Ngũ cốc Quốc tế dự kiến xuất khẩu lúa mì từ Argentina, Australia và Hoa Kỳ sẽ suy yếu do những lo ngại về vụ mùa, điều này có khả năng mở ra cơ hội tăng cường xuất khẩu từ các nhà sản xuất khu vực Biển Đen và Canada.
Thương mại ngô vẫn được dự báo sẽ tăng trưởng khiêm tốn, trong khi thương mại đậu tương có thể đạt mức kỷ lục 190,4 triệu tấn trong niên vụ 2026-27, nhờ sự hỗ trợ từ nhu cầu mạnh mẽ của khu vực Đông Á.
Braemar cho biết Argentina có thể gia tăng thị phần xuất khẩu ngô sau khi triển vọng vụ mùa được cải thiện nhờ các điều kiện thời tiết ẩm ướt hơn.
Đồng thời, giá phân bón và năng lượng tăng cao vẫn là mối lo ngại đối với người trồng trọt, đặc biệt là ở Nam Mỹ, nơi các nhà sản xuất phụ thuộc rất nhiều vào phân bón nhập khẩu. Tác động đối với ngành vận tải biển có thể rất đáng kể.
Xclusiv Shipbrokers cảnh báo rằng một hiện tượng El Niño mạnh khác có thể tạo ra "sự gián đoạn cực đoan do biến đổi khí hậu" trên thị trường vận tải hàng rời, đồng thời hỗ trợ giá cướci vận chuyển thông qua quãng đường vận chuyển dài hơn và các điểm nghẽn hoạt động.
Hãng môi giới này đã so sánh những điểm tương đồng với chu kỳ El Niño 2023-24, khi tình trạng hạn hán đã làm giảm mạnh mực nước tại Kênh đào Panama và gây ra sự sụt giảm nghiêm trọng trong việc vận chuyển hàng hóa qua âu tàu Panamax.
Bất chấp những gián đoạn đó, thương mại hàng rời đường biển toàn cầu vẫn đạt mức kỷ lục 5,37 tỷ tấn.
Áp lực đang một lần nữa gia tăng tại kênh đào này. Xclusiv cho biết thời gian chờ đợi trung bình đã tăng lên gần 48 giờ trong tháng này, cao hơn khoảng 60% so với mức cơ sở trước chiến tranh, trong khi công tác bảo trì theo kế hoạch tại Âu tàu Gatun vào tháng 6 sẽ làm giảm số lượng lượt tàu đi qua hàng ngày.
Cơ quan Quản lý Kênh đào Panama cho biết hiện tại họ không dự kiến sẽ có các biện pháp hạn chế trong năm 2026 do mực nước tại các hồ chứa vẫn ở mức ổn định, mặc dù họ cũng thừa nhận rằng những tác động hạn hán mạnh nhất từ El Niño thường chỉ xuất hiện vào năm sau đó.
Đối với vận tải nông sản, các hành trình bị chuyển hướng kéo dài hơn các chuyến đi dài hơn do phải chuyển hướng có thể trở thành một trong những chủ đề chính.
Xclusiv cho biết sản lượng lúa mì sụt giảm của Australia có thể buộc người mua hàng châu Á phải tìm kiếm thêm nguồn cung cấp ngũ cốc từ Brazil và Argentina, điều này sẽ thúc đẩy nhu cầu tấn-dặm đối với các loại tàu Panamax và Kamsarmax.
Trong khi đó, các biện pháp hạn chế hoặc chi phí trung chuyển cao tại Panama có thể ngày càng đẩy các lô hàng ngũ cốc từ vùng Vịnh Hoa Kỳ tránh xa tuyến đường qua kênh đào này để chuyển sang lộ trình qua Mũi Hảo Vọng, làm kéo dài đáng kể quãng đường vận chuyển.
Hãng môi giới ước tính một số chặng vận chuyển có thể tăng tới 50%.
Xu hướng này phản ánh những lo ngại đã được nêu ra tại hội nghị Geneva Dry năm nay, nơi các nhà giao dịch hàng nông sản và các chủ tàu đã thảo luận về việc xung đột, địa chính trị và sự gián đoạn chuỗi cung ứng đang ngày càng định hình lại các tuyến đường thương mại ngũ cốc truyền thống như thế nào.
Với sản lượng nông sản vẫn đang tăng trưởng và khoảng cách hành trình ngày càng mở rộng, các hãng môi giới tin rằng các chủ tàu hàng rời có thể tiếp tục được hưởng lợi ngay cả khi sự tăng trưởng của hàng hóa nói chung có dấu hiệu chậm lại.
Dương Linh
Nguồn: splash247
