Tàu chiến Luyang III của Trung Quốc áp sát tàu khu trục USS Chung-Hoon của Hải quân Mỹ tại eo biển Đài Loan ngày 3/6/2023, trong góc quay từ sàn tàu khu trục Mỹ.
Ảnh: Hải quân Mỹ/Chuyên viên Truyền thông Báo chí Cấp 1 Andre T. Richard/Handout qua Reuters.
Nhiều thập kỷ qua, áp lực hàng hải của Trung Quốc lên Đài Loan chủ yếu tập trung vào eo biển vận tải trọng yếu ngăn cách hai bên. Giờ đây, Bắc Kinh đang gia tăng áp lực chưa từng có tại khu vực bờ biển phía Thái Bình Dương của hòn đảo — tuyến đường huyết mạch kết nối với các đồng minh của Mỹ.
Kể từ tháng 6, Trung Quốc đã triển khai trung bình hai tàu tuần tra của Lực lượng Cảnh sát biển mỗi tháng đến vùng biển phía đông Đài Loan, sau khi Nhật Bản và Philippines công bố kế hoạch phân định ranh giới biển chồng lấn tại đây. Sự xuất hiện của các tàu này đánh dấu lần đầu tiên hoạt động tuần tra như vậy được ghi nhận tại khu vực này trong dữ liệu thống kê từ tháng 1/2025.
Dựa trên tính toán của Bloomberg từ dữ liệu theo dõi tàu biển, các hoạt động tuần tra tại vùng biển này đã bao phủ một diện tích rộng lớn lên tới 27.100 hải lý vuông — gấp hơn hai lần diện tích Đài Loan. Các tàu này duy trì khoảng cách 30 hải lý so với bờ biển phía đông hòn đảo, nằm ngoài vùng biển do Đài Loan tuyên bố chủ quyền.
Việc kiểm soát vùng biển phía đông sẽ trở nên thiết yếu để thực thi hiệu quả lệnh phong tỏa Đài Loan trong trường hợp Trung Quốc tiến hành xâm lược hòn đảo này. Việc gây gián đoạn hoạt động vận tải biển ngoài khơi bờ biển Thái Bình Dương sẽ gây ra những tác động toàn cầu đối với thị trường hàng hóa. Theo dữ liệu từ MarineTraffic, trong tháng 6, đã có 527 lượt tàu vận chuyển dầu, khí đốt, quặng sắt và nông sản đi qua vùng biển phía đông, vượt qua con số 420 lượt đi qua eo biển Đài Loan — nơi vốn có mật độ giao thông đông đúc hơn.
"Nếu eo biển Đài Loan là cửa ngõ chính, thì vùng biển phía đông thường được coi là cửa sau", ông Jing Ge, giảng viên Khoa Chính trị và Quan hệ Quốc tế thuộc Đại học Quốc tế Florida, cho biết. " Bắc Kinh muốn chứng minh rằng cánh cửa sau này không còn là nơi có thể nghiễm nhiên độc chiếm."
Trong khi eo biển Đài Loan là tuyến đường qua lại của gần một nửa đội tàu container toàn cầu, thì bờ biển phía đông hòn đảo lại mang tầm quan trọng chiến lược khi đóng vai trò là mắt xích hàng hải kết nối với Philippines và khu vực Thái Bình Dương rộng lớn hơn. Các tuyến đường biển tại đây dẫn đến nhiều cảng biển và căn cứ quân sự trọng yếu — nơi Mỹ cùng các đồng minh trong khu vực có thể vận chuyển hàng tiếp tế. Đồng thời, vùng nước sâu tại đây cũng là môi trường lý tưởng cho hoạt động của tàu ngầm và hệ thống giám sát dưới lòng biển.
Lực lượng Cảnh sát biển Trung Quốc mô tả các đợt triển khai này là hoạt động tuần tra "thực thi pháp luật thường lệ", đồng thời cam kết sẽ tăng cường tuần tra nhằm bảo vệ quyền lợi trên biển của Bắc Kinh. Trước đây, Trung Quốc cũng từng tiến hành các đợt tập trận quân sự, bao gồm cả tại khu vực này, nhằm diễn tập kịch bản bao vây Đài Loan — hòn đảo tự trị mà Đảng Cộng sản Trung Quốc coi là lãnh thổ của mình dù chưa từng cai trị.
Cơ quan Cảnh sát biển Đài Loan cho biết trong một email rằng hoạt động của Trung Quốc là nỗ lực nhằm " tận dụng các cuộc 'tuần tra thực thi pháp luật' để thiết lập trạng thái bình thường mới cho sự hiện diện hàng hải của họ tại vùng biển phía đông Đài Loan". Cơ quan này cũng cho biết thêm rằng đã kịp thời điều động các tàu ra ứng phó.
Mỹ đã gọi các hành động của Trung Quốc là "gây mất ổn định nghiêm trọng".
Ranh giới trên biển
Vai trò của Lực lượng Cảnh sát biển Trung Quốc đã vượt ra ngoài phạm vi thực thi pháp luật truyền thống trong những năm gần đây. Điều đó đã được thể hiện rõ qua việc ban hành Luật Cảnh sát biển vào năm 2021, luật này mở rộng phạm vi hoạt động của cơ quan này bằng cách cho phép họ "áp dụng mọi biện pháp cần thiết, bao gồm cả việc sử dụng vũ khí" để bảo vệ cái mà Bắc Kinh xác định là chủ quyền của Trung Quốc.
Các hoạt động mới của lực lượng này xung quanh Đài Loan bắt đầu từ ngày 1/6, khi Cảnh sát biển Trung Quốc triển khai hai tàu tuần tra cỡ lớn — tàu Đại Sơn (Daishan) trọng tải 5.000 tấn và tàu Bạch Tháp (Baita) trọng tải 3.000 tấn — tới vùng biển phía đông hòn đảo. Trước đó, các tàu này từng hoạt động tại khu vực biển Hoa Đông, bao gồm cả vùng biển xung quanh quần đảo Senkaku do Nhật Bản kiểm soát, nơi Trung Quốc cũng tuyên bố chủ quyền và gọi là quần đảo Điếu Ngư.
Vài ngày trước đó, Nhật Bản và Philippines đã công bố kế hoạch bắt đầu đàm phán để phân định ranh giới trên biển giữa hai nước, đây là một phần trong nỗ lực rộng lớn hơn của hai đồng minh Mỹ nhằm tăng cường quan hệ đối tác. Trung Quốc đã phản đối các cuộc đàm phán này, cho rằng chúng xâm phạm các tuyên bố chủ quyền trên biển của nước này tại khu vực đó.
"Bắc Kinh đang lợi dụng tuyên bố chung giữa Nhật Bản và Philippines làm cái cớ để mở rộng đáng kể sự hiện diện làm cái cớ tại vùng biển này," ông Ryan Martinson, trợ lý giáo sư tại Viện Nghiên cứu Hàng hải Trung Quốc thuộcTrường Cao đẳng Chiến tranh Hải quân Mỹ, nhận định.
Cuối tháng 6, Trung Quốc tiếp tục điều các tàu thực thi pháp luật cỡ lớn hơn — bao gồm tàu Hải Tuần 09 trọng tải 10.000 tấn và tàu Hải Tuần 06 trọng tải 6.600 tấn — di chuyển vòng quanh Đài Loan. Chiến dịch phối hợp liên ngành hiếm hoi này còn có sự tham gia của tàu khảo sát biển sâu lớn nhất Trung Quốc và một tàu cứu hộ.
Trong hành trình kéo dài 5 ngày, các tàu này lần đầu tiên tiến hành chất vấn các tàu thương mại nước ngoài đi qua vùng biển Thái Bình Dương của Đài Loan. Theo truyền thông nhà nước Trung Quốc, các tàu này cũng đã "kiểm tra" 198 tàu thuyền qua lại trong khuôn khổ nhiệm vụ nhằm tăng cường khả năng kiểm soát giao thông. Tuy nhiên, báo cáo không làm rõ ý nghĩa cụ thể của từ "kiểm tra" trong trường hợp này.
" Nếu những tương tác này trở thành thông lệ, câu hỏi tiếp theo sẽ là liệu chính quyền Trung Quốc có bắt đầu yêu cầu cung cấp thêm thông tin hay không," ông Zack Liao, chuyên gia phân tích rủi ro chính trị tại Viện Nghiên cứu Rủi ro Chiến lược Trung Quốc (có trụ sở tại Anh), nhận định. "Sau đó, liệu họ có đưa ra các chỉ dẫn điều hướng hàng hải hay không."
Tổ chức giám sát độc lập Armed Conflict Location & Event Data (có trụ sở tại Mỹ) cũng đã báo cáo riêng về "sự gia tăng đáng kể số lượng tàu nghiên cứu hoạt động với tốc độ chậm bất thường ở phía đông Đài Loan", gần các cơ sở hạ tầng viễn thông dưới lòng biển.
Trung Quốc tiếp tục duy trì sức ép bằng cách điều thêm hai tàu tuần tra của Lực lượng Cảnh sát biển đến thay thế cho tàu Đái Sơn và Bạch Tháp sau một tháng các tàu này làm nhiệm vụ tại khu vực này. Một Ủy ban thuộc Quốc hội Mỹ mô tả đây là cách Bắc Kinh thiết lập sự hiện diện thường trực tại đây.
Ủy ban Đánh giá An ninh và Kinh tế Hoa Kỳ - Trung Quốc nhận định: “Việc sử dụng lực lượng Cảnh sát biển thay vì Hải quân Quân Giải phóng Nhân dân (PLA) giúp tránh các cuộc đối đầu quân sự và cho phép Bắc Kinh mô tả các hoạt động này như là thực thi pháp luật, đồng thời thiết lập sự hiện diện liên tục cần thiết cho một cuộc phong tỏa trong tương lai”.
Khi các hoạt động gia tăng, Đài Loan đã tổ chức các cuộc tập trận quân sự vào giữa tháng 7 tại Đảo Hoa Lan (Orchid Island) và Lục Đảo (Green Island), nằm ngoài khơi bờ biển phía đông nam của hòn đảo - lần đầu tiên sau ba thập kỷ. Vài tuần sau, Trung Quốc đã tiến hành các cuộc diễn tập phối hợp với Indonesia tại khu vực này — đây là lần đầu tiên Bắc Kinh công bố hoạt động huấn luyện chung với một quốc gia khác ở vùng biển phía đông.
Các nhà phân tích cho rằng nỗ lực của Trung Quốc nhằm thiết lập sự hiện diện ở phía đông Đài Loan rốt cuộc sẽ tạo sức ép buộc Mỹ phải đưa ra động thái đáp trả.
Ông Liao, đại diện Viện Nghiên cứu Rủi ro Chiến lược Trung Quốc (China Strategic Risks Institute), nhận định: “Điều mà Bắc Kinh đang thăm dò ở phía đông Đài Loan là liệu họ có thể từng bước thay đổi nhận thức về việc ai là bên chi phối hoạt động hàng hải và trật tự trên biển tại khu vực Tây Thái Bình Dương hay không. Điều đó đồng nghĩa với việc phản ứng đáp trả cũng cần mang tính quốc tế."
Dương Linh
Nguồn: gcaptain
