Ảnh - Các bồn chứa dầu rỗng được nhìn thấy tại một nhà máy lọc dầu lớn của BP ở Gelsenkirchen, Đức, Thứ Tư, ngày 1 tháng 4 năm 2026.
Bản quyền hình ảnh AP/Martin Meissner
Giá nhiên liệu tại trạm có thể tiếp tục ở mức cao tại châu Âu, làm gia tăng áp lực lạm phát. Vấn đề trước mắt không chỉ nằm ở nguồn cung hay giá dầu thô, mà còn ở công suất lọc dầu hạn chế, các dòng chảy thương mại bị gián đoạn và tình trạng thiếu nhiên liệu thành phẩm, đặc biệt là dầu diesel.
Triển vọng hòa bình giữa Iran và Mỹ đã khiến giá dầu tăng mạnh rồi giảm sâu thất thường trong những tháng gần đây. Giá dầu thô Brent, chuẩn tham chiếu quốc tế, đã dao động trong khoảng 73 USD đến 126 USD/thùng kể từ cuối tháng 2 và xoay quanh mức 95 USD vào thứ Sáu.
Giá nhiên liệu tại Châu Âu cũng biến động theo xu hướng này. Tuy nhiên, giá xăng và dầu diesel vẫn duy trì ở mức đặc biệt đắt đỏ vì mức giá này còn phản ánh chi phí và khả năng đáp ứng của hoạt động lọc dầu — chứ không riêng gì giá dầu thô.
Mặc dù xe điện chiếm tỷ trọng ngày càng tăng trong số các xe mới đăng ký, xăng và dầu diesel vẫn là nguồn nhiên liệu cho gần 9/10 xe ô tô con lưu thông trên các tuyến đường ở EU. Theo dữ liệu đội xe mới nhất của ACEA, 49,2% xe chạy bằng xăng và 38,4% chạy bằng dầu diesel, tạo nên tổng tỷ trọng kết hợp của hai loại nhiên liệu này lên tới 87,6%.
Một số chính phủ Châu Âu đã tạm thời giảm thuế nhiên liệu hoặc đưa ra các biện pháp hỗ trợ khác kể từ khi cuộc khủng hoảng năng lượng bắt đầu, dù mức độ ứng phó có sự khác nhau tùy từng quốc gia. Mặc dù vậy, giá xăng và dầu diesel vẫn tiệm cận các mức đỉnh lịch sử.
Trong tuần bắt đầu từ ngày 31/8, giá xăng trung bình đạt 1,95 Euro/lít trên toàn EU, thấp hơn khoảng 4% so với mức đỉnh 2,03 Euro vào tháng 6/2022. Dầu diesel đạt trung bình 2,04 Euro/lít, thấp hơn khoảng 3% so với mức kỷ lục 2,11 Euro vào tháng 4/2026.
Các con số này được trích từ Bản tin Dầu mỏ Hàng tuần của Ủy ban Châu Âu và đã bao gồm các khoản thuế, phí. Chuỗi dữ liệu lịch sử này bắt đầu được ghi nhận từ tháng 1/2005.
Nguồn: Bản tin Dầu mỏ Hàng tuần của Ủy ban Châu Âu • Mức trung bình của EU; giá tại từng quốc gia có sự khác nhau. Dữ liệu mới nhất: 31/08/2026.
“Lý do cốt lõi khiến khoảng cách giữa giá dầu thô và giá nhiên liệu tại Châu Âu ngày càng nới rộng là do đây đang dần trở thành vấn đề về lọc dầu và nguồn cung thành phẩm, chứ không đơn thuần là vấn đề cung ứng dầu thô,” Sumit Ritolia, chuyên gia phân tích trưởng về mô hình hóa và nguồn cung lọc dầu tại Kpler, chia sẻ với Euronews Business.
“Dầu thô có thể không thiếu, nhưng năng lực chuyển hóa nó thành các sản phẩm phù hợp — đặc biệt là dầu diesel — đã trở nên thắt chặt hơn rất nhiều,” ông nói thêm.
Giá dầu diesel cũng ảnh hưởng đến cả các hộ gia đình không sở hữu xe chạy bằng diesel. Loại nhiên liệu này vận hành phần lớn ngành vận tải đường bộ, nông nghiệp và xây dựng của Châu Âu, đồng nghĩa với việc giá diesel tăng kéo dài cuối cùng sẽ làm tăng chi phí thực phẩm và các mặt hàng tiêu dùng khác.
Dữ liệu lạm phát mới nhất của Khu vực sử dụng đồng Euro cho thấy lạm phát đã tăng lên mức 3,3%, chủ yếu do giá năng lượng leo thang.
Nguồn: Bản tin Dầu mỏ Hàng tuần của Ủy ban Châu Âu, 31/08/2026
Vì sao Châu Âu lại thiếu hụt dầu diesel?
Lượng tồn kho nhiên liệu của Châu Âu hiện ở mức thấp, trong khi các cuộc xung đột tại Trung Đông và các đợt tấn công vào các nhà máy lọc dầu của Nga đã làm gián đoạn nguồn cung sản phẩm tinh chế trên toàn cầu.
Sau chiến dịch quân sự toàn diện của Nga tại Ukraine, Châu Âu đã chuyển hướng phần lớn nguồn cung diesel và nhiên liệu hàng không sang Mỹ, Ấn Độ và Trung Đông.
“Đối với dầu diesel và nhiên liệu bay, Châu Âu là bên nhập khẩu lớn, do đó đóng vai trò thiết lập giá toàn cầu,” Alan Gelder, Phó Chủ tịch cấp cao phụ trách thị trường lọc dầu, hóa chất và dầu mỏ tại Wood Mackenzie cho biết. “Giá nhiên liệu ở đây neo cao, nhưng thực chất nó đang tăng ở khắp mọi nơi. Vấn đề chỉ trầm trọng hơn ở Châu Âu vì chúng tôi là địa điểm nhập khẩu trọng yếu.”
Khi xuất khẩu thành phẩm từ Trung Đông và Nga bị hạn chế, các bên mua diesel truyền thống của Nga như Thổ Nhĩ Kỳ và Brazil đang ngày càng cạnh tranh gay gắt với các người mua Châu Âu để giành nguồn cung từ Mỹ, Ấn Độ và các nơi khác. Do đó, sự gián đoạn ở một khu vực có thể làm thắt chặt nguồn cung trên phạm vi toàn cầu khi các dòng chảy thương mại điều chỉnh.
Biên lợi nhuận lọc dầu — yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến giá tại cây xăng — đang ở mức rất cao. Theo Reuters, giá xăng sà lan Eurobob E5 được giao dịch với mức chênh lệch 62,07 USD/thùng so với giá hợp đồng tương lai dầu Brent, chỉ kém một chút so với mức kỷ lục 62,10 USD vào tháng 6/2022.
Cùng lúc đó, giá hợp đồng tương lai dầu diesel tại Châu Âu đã đạt mức chênh lệch kỷ lục 78,91 USD/thùng so với dầu Brent vào thứ Ba, trước khi hạ nhiệt xuống khoảng 77 USD vào thứ Tư.
Biên lợi nhuận lọc dầu đo lường giá trị của xăng hoặc dầu diesel cao hơn bao nhiêu so với chi phí dầu thô dùng để sản xuất ra nó.
Vì vậy, một lít nhiên liệu mua tại cây xăng bao gồm nhiều chi phí khác ngoài giá dầu thô. Minh họa dưới đây sử dụng các mốc tham chiếu thị trường và EU gần đây để cho thấy cách dầu thô, chi phí lọc dầu, phân phối và các khoản thuế kết hợp lại trong một lít xăng tiêu chuẩn. Đây là hình ảnh mang tính minh họa chứ không phải bảng phân tích giá đo lường chính xác trên toàn EU.
*Hình ảnh minh họa đóng góp của dầu thô, chi phí lọc dầu, phân phối và thuế vào giá một lít xăng ở Châu Âu. Các con số mang tính minh họa. Euronews
Tại Châu Âu, các nhà máy lọc dầu đang vận hành ở công suất cao trong bối cảnh tồn kho thấp. Dữ liệu từ công ty tư vấn Hà Lan Insights Global cho biết kho dự trữ xăng độc lập tại trung tâm Amsterdam-Rotterdam-Antwerp đã giảm xuống 752.000 tấn vào cuối tháng 8, mức thấp nhất kể từ tháng 9/2021, trước khi bật tăng trở lại vào tuần sau đó.
Các nhà máy lọc dầu tại Châu Âu và Mỹ đều đang chạy ở công suất rất cao. Ông Ritolia cho biết công suất vận hành của các nhà máy lọc dầu Châu Âu đang ở mức cao nhất trong khoảng 3 đến 4 năm qua, trong khi tỷ lệ trưng dụng nhà máy lọc dầu tại Mỹ đạt khoảng 98% vào tuần cuối cùng của tháng 8. Điều này đồng nghĩa với việc thị trường hầu như không còn năng lực lọc dầu dư thừa để ứng phó với rủi ro gián đoạn nguồn cung tiềm ẩn.
Ông Gelder cũng chỉ ra mùa bảo trì mùa thu đang đến gần và rủi ro bão làm gián đoạn các nhà máy lọc dầu vùng Duyên hải Vịnh Mexico của Mỹ. Ông cho biết biên lợi nhuận cao có thể thúc đẩy các đơn vị vận hành hoãn lịch bảo trì, nhưng cảnh báo rằng việc trì hoãn quá lâu có thể gây ra sự cố vận hành và làm tăng rủi ro ngừng hoạt động ngoài kế hoạch.
Giá nhiên liệu có thể giữ ở mức cao trong bao lâu?
Giá xăng có thể nhận được sự giải tỏa theo mùa khi nhu cầu lái xe mùa hè giảm dần và thị trường chuyển sang sử dụng loại nhiên liệu mùa đông rẻ hơn loại xăng tiêu chuẩn mùa hè, theo ông Ritolia.
“Dầu diesel không có 'van xả' theo mùa tương tự, đặc biệt khi nhu cầu mùa đông và các quy chuẩn kỹ thuật khắt khe hơn đang đến gần, do đó biên lợi nhuận dầu diesel có thể tiếp tục giữ ở mức cao trong suốt mùa thu và kéo dài sang mùa đông,” ông nhận định.
Nguồn cung dầu diesel đặc biệt dễ bị tổn thương vì hoạt động bảo trì nhà máy lọc dầu vào mùa thu có thể làm giảm lượng sản xuất đúng vào thời điểm thị trường chuyển sang nhiên liệu phục vụ mùa đông và nhu cầu sưởi ấm bắt đầu tăng.
Theo các chuyên gia phân tích, việc Trung Quốc gia tăng xuất khẩu dầu diesel có thể mang lại sự hạ nhiệt nhất định, dù câu hỏi then chốt là liệu điều này có thể duy trì bền vững hay không, do Trung Quốc thường có xu hướng ưu tiên an ninh nguồn cung nội địa. Ông Ritolia nói thêm rằng Ấn Độ có thể cung cấp thêm nhiên liệu cho Châu Âu nhờ sở hữu cả năng lực lọc dầu lẫn sản phẩm sẵn sàng xuất khẩu.
Ngay cả khi giá dầu thô giảm, điều đó chưa chắc dẫn đến việc giá tại cây xăng giảm mạnh ngay lập tức. Rào cản lớn nhất hiện nay là năng lực lọc dầu dự thừa bị hạn chế, tình trạng thiếu hụt thành phẩm và lượng tồn kho thấp.
Cả hai chuyên gia đều nhận định việc Eo biển Hormuz được khai thông bền vững và sự phục hồi xuất khẩu nhiên liệu từ Trung Đông sẽ là yếu tố quan trọng để kéo giá xuống.
“Xung đột kéo dài sẽ chỉ khiến giá tiếp tục nhích tăng vì cầu toàn cầu vẫn đang vượt quá cung toàn cầu,” ông Gelder nói. “Nếu tình hình kéo dài, cách duy nhất để thế giới đạt lại trạng thái cân bằng là nhu cầu bị kìm hãm thông qua mức giá thậm chí còn cao hơn.”
Ông cho rằng thị trường có thể phản ứng nhanh chóng nếu có một thỏa thuận chính trị đáng tin cậy và hoạt động vận tải biển qua Eo biển được khôi phục.
“Nếu Eo biển được mở lại, giá dầu thô có thể sẽ giảm khá sâu,” ông Gelder đánh giá. “Mức chênh lệch giá của dầu diesel sẽ giảm chậm hơn một chút, nhưng chắc chắn bạn sẽ thấy giá hạ nhiệt.”
Để người tiêu dùng Châu Âu thấy được sự hạ nhiệt rõ rệt, các nhà phân tích đồng thuận rằng cần có nhiều yếu tố xảy ra đồng thời, bao gồm: sự phục hồi xuất khẩu thành phẩm từ Trung Đông và Nga, sự sẵn sàng vận hành ổn định của các nhà máy lọc dầu, lượng xuất khẩu cao hơn từ các nhà cung cấp thay thế như Ấn Độ và Trung Quốc, và cuối cùng là việc tích lũy lại lượng tồn kho.
“Nếu không có những yếu tố này, sự cạnh tranh để giành các lô hàng diesel sẵn có nhiều khả năng sẽ tiếp tục diễn ra gay gắt,” ông Ritolia kết luận.
Duyên
Nguồn: euronews
