Các tay súng có vũ trang đứng trên bãi biển trong khi tàu thương mại Galaxy Leader, bị lực lượng Houthi tại Yemen bắt giữ vào tháng 11/2023, neo ngoài khơi al-Salif, Yemen, ngày 5/12/2023. REUTERS/Khaled Abdullah
DUBAI/ADEN/RIYADH, 10/9 (Reuters) – Màn tiến quân thần tốc của lực lượng Houthi dọc theo bờ biển Biển Đỏ của Yemen trong tuần này diễn ra dưới sự chỉ đạo trực tiếp từ Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, nhằm mở ra một mặt trận mới trong cuộc chiến của Iran với Mỹ, theo các nguồn tin từ chính phủ Yemen, Iran và khu vực.
Bằng việc chiếm giữ thành phố cảng Mocha ở phía tây nam, Houthi đã siết chặt quyền kiểm soát đối với eo biển Bab el-Mandeb — một tuyến đường thủy huyết mạch mà nếu bị gián đoạn sẽ càng làm hạn chế nguồn cung năng lượng toàn cầu, tiếp nối tình trạng căng thẳng do việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz trước đó.
Sáu tháng sau khi xung đột khu vực diễn ra diện rộng giữa đồng minh Iran của Houthi và Hợp chủng quốc Hoa Kỳ, nhóm này hiện dường như đang tập trung vào việc củng cố quyền kiểm soát đối với eo biển, ngay cả khi các lực lượng chính phủ đối lập do Ả Rập Xê Út hậu thuẫn đang dồn lực cho một đợt tấn công ở phía bắc.
Hai nguồn tin từ Iran cho biết, tuần trước, Iran đã chỉ đạo lực lượng Houthi leo thang các cuộc tấn công nhắm vào Ả Rập Xê Út – một đồng minh thân cận của Mỹ – đồng thời cam kết cung cấp thêm kinh phí, vũ khí và các sĩ quan cấp cao để hỗ trợ họ thực hiện điều này.
Mặc dù coi Houthi là một đồng minh, Iran công khai phủ nhận việc chỉ đạo quân sự cho lực lượng này và khẳng định Houthi "không phải là lực lượng ủy nhiệm".
Một số chỉ huy cấp cao của Vệ binh Cách mạng đã đến Yemen để giám sát và chỉ huy các cuộc tấn công của Houthi nhắm vào Ả Rập Xê Út sau nhiều tuần thảo luận về chiến lược quân sự, theo một nhà ngoại giao khu vực được phía Tehran thông báo.
Một nguồn tin thứ ba từ Iran, là một quan chức, cho biết Iran đã tổ chức nhiều cuộc họp với các đồng minh bao gồm cả Houthi, và khẳng định động thái đánh chiếm Mocha là quyết định của riêng Houthi chứ không phải của Iran. Tuy nhiên, động thái này đã mang lại lợi ích cho Iran bằng cách tạo áp lực đẩy giá dầu lên cao, đồng thời gây thiệt hại cho Mỹ và Ả Rập Xê Út, vị quan chức này nói thêm.
Tại Yemen, 5 nguồn tin quân sự thuộc chính phủ được quốc tế công nhận và do Ả Rập Xê Út hậu thuẫn cho biết Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran đã chỉ đạo chiến dịch mới của Houthi dọc theo bờ biển Biển Đỏ — một vùng đồng bằng hẹp và bằng phẳng được gọi là Tihama — bắt đầu bằng một đợt tấn công dồn dập bằng tên lửa.
Dựa trên các thông tin liên lạc bị chặn và lời khai của các tù binh Houthi bị bắt giữ, các nguồn tin quân sự Yemen cho biết họ tin rằng nỗ lực này của Iran đang được chỉ đạo bởi Abdolreza Shahlaei, một chỉ huy cấp cao của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo.
Các nguồn tin từ phía Iran chưa thể xác nhận ngay thông tin đó, mặc dù trước đó họ từng mô tả Shahlaei — thành viên đơn vị đặc nhiệm Lực lượng Qods thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo — đã dành thời gian ở Yemen trong những năm gần đây.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo vẫn có thể vận chuyển vũ khí và nhân lực ra vào Yemen bất chấp lệnh phong tỏa đường không và đường biển đối với các khu vực do Houthi kiểm soát, các nguồn tin Iran cho biết nhưng không giải thích chi tiết về cách thức họ thực hiện.
"Nếu nhìn vào cuộc tấn công của họ ở bờ biển phía tây, đó không phải là điều mới được chuẩn bị vào tuần trước hay tháng trước," Ahmed Nagi, chuyên gia phân tích về Yemen tại Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế nhận định, đồng thời mô tả việc chiếm giữ Mocha là một cột mốc quan trọng trong cuộc chiến.
"Sự phát triển của Houthi về cơ bản là nhờ vào các loại vũ khí mới mà họ có được, dù là trực tiếp từ phía Iran hay thông qua các mạng lưới buôn lậu khác nhau mà họ đang dựa vào," ông Nagi nói, đồng thời đặc biệt lưu ý đến việc họ sử dụng máy bay không người lái trong cuộc tấn công mới nhất.
TÌNH HÌNH QUÂN SỰ BẤT ỔN
Theo lời hai quan chức Yemen khác, khi lực lượng Houthi bắt đầu tiến về Mocha vào tuần trước, chính phủ Yemen đã đề nghị Ả Rập Xê Út tăng cường hỗ trợ không quân và các hình thức trợ giúp khác.
Họ cho biết chính phủ Yemen mong muốn Ả Rập Xê Út thực hiện chiến dịch không kích nhắm vào các mục tiêu Houthi tại khu vực được coi là "thành trì" của lực lượng này, bao gồm Sanaacũng như các cơ sở chiến lược trọng yếu như các kho dầu.
Tuy nhiên, Vương quốc Ả Rập Xê Út chỉ giới hạn ở việc cung cấp hỗ trợ logistics, vũ khí và tình báo đồng thời chỉ thực hiện các cuộc không kích hạn chế tập trung vào các mặt trận phía bắc ở tỉnh Jawf và Marib — những khu vực mà chính phủ Yemen coi là ít quan trọng hơn.
Theo đánh giá của chính các quan chức này, Riyadh rất muốn tránh leo thang xung đột quy mô lớn với lực lượng Houthi vì lo ngại sẽ kích động các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái dữ dội hơn vào lãnh thổ Ả Rập Xê Út.
Các quan chức Ả Rập Xê Út không trả lời ngay lập tức các yêu cầu bình luận của Reuters về việc Riyadh tập trung quân sự vào mặt trận phía bắc thay vì bờ biển Biển Đỏ và các mục tiêu lớn khác của Houthi.
Tình hình quân sự tổng thể ở Yemen rất khó đánh giá sau quãng thời gian tạm lắng các cuộc giao tranh quy mô lớn kể từ khi thỏa thuận ngừng bắn đạt được vào năm 2022. Cả Iran và Ả Rập Xê Út đều đã đầu tư vào các lực lượng mà họ hậu thuẫn tại đây tuy nhiên liên minh ủng hộ chính phủ lại đang gặp vấn đề chia rẽ nội bộ.
Ông Nagi nhận định rằng, mặc dù các đợt giao tranh trước đây tại vùng Tihama từng chứng kiến những bước tiến và sự rút lui bất ngờ, nhưng hiện vẫn chưa rõ liệu các lực lượng do Ả Rập Xê Út hậu thuẫn có thể dễ dàng đánh bật lực lượng Houthi trong lần này hay không.
"Có thể chúng ta sẽ thấy chính phủ đạt được một số bước tiến nếu họ nhận được sự hỗ trợ cần thiết từ phía Ả Rập Xê Út. Tuy nhiên, điều đó có thể sẽ gặp chút khó khăn trong lần này," ông nói.
(Báo cáo bởi Parisa Hafezi, Mohammed Ghobari và Timour Azhari, báo cáo bổ sung bởi Maha El Dahan; Biên soạn bởi Angus McDowall; Biên tập bởi Hugh Lawson)
(c) Bản quyền thuộc Thomson Reuters 2026.
